آمازون، گوگل، متا و مایکروسافت از سال 2023 تاکنون بیش از 1.1 تریلیون دلار در زیرساختهای هوش مصنوعی — شامل مراکز داده، تراشهها و برق — هزینه کردهاند. برآورد میشود تنها در سال 2026 حدود 745 میلیارد دلار دیگر به این رقم افزوده شود.
اعداد و آنچه پشت آنها قرار دارد
گزارش Financial Times نشان میدهد مجموع هزینههای سرمایهای (CAPEX) این چهار شرکت تا کنون حدود 1.1 تریلیون دلار بوده و با احتساب پیشبینی 745 میلیارد دلاری برای 2026، مجموع به نزدیک 1.85 تریلیون دلار میرسد. تحلیلگران، از جمله ریشی جالوریا از RBC، هشدار میدهند روند سرمایهگذاریها همچنان ادامه دارد و سرمایهگذاران خواهان تعادل میان سرمایهگذاری بلندمدت و عملکرد عملیاتی شرکتها هستند.
بازار برق؛ ورودی پنهان پروژهها
افزایش تقاضای انرژی مراکز داده فشار قابلملاحظهای بر شبکه برق وارد کرده و شرکتهای برق در آمریکا به پروژههای ارتقا و سرمایهگذاریهای چشمگیر روی آوردهاند؛ بخشی از این هزینهها به مصرفکننده منتقل شده است. این وضعیت اعتراضات محلی را نیز به دنبال داشته و کاخ سفید تعهداتی برای حمایت از مصرفکنندگان اعلام کرده؛ با این حال اجرای این تدابیر عمدتاً در سطح ایالتی باقی مانده است. نمونهای از واکنش ایالتی تصویب قانون POWER در اورگن است که از 2025 اجرا شد و طبق گزارشها باعث افزایش تا 30٪ در قبض مشترکان با بار بیش از 20 مگاوات و کاهش حدود 1.3٪ در قبض خانوارها شده است.
تراشهها و کمبود حافظه مصرفی
تقاضای گسترده برای حافظه با پهنایباند بالا (HBM) از سوی هایپر اسکِیلرها تولیدکنندگان عمده را به اولویتبندی تولید HBM واداشت. مایکرون، سامسونگ و SK hynix بخش قابلتوجهی از ظرفیت تولید را به HBM اختصاص دادند و تولید DRAM معمولی برای بازار مصرفکننده کاهش یافت. این جابهجایی از 2025 کمبود حافظه در بازار مصرفکننده را تشدید کرد و صنایع دیگری مانند خودروسازی و موبایل را نیز درگیر کرد؛ تا جایی که برخی تولیدکنندگان از جمله اپل ناچار به افزایش قیمت شدند.
بدهی پنهان و ریسکهای حسابداری
کارشناسان درباره وجود «تعهدات آتی» یا بدهی پنهان هشدار میدهند؛ قراردادها و وعدههایی که در یادداشتهای مالی شرکتها بهعنوان تعهدات مستقبل ثبت شده و مجموع آنها تقریباً 1.65 تریلیون دلار برآورد میشود. این رقم تقریباً 122٪ از بدهی ثبتشده در ترازنامهها را تشکیل میدهد و میتواند تصویر واقعی ریسک مالی شرکتها را برای برخی سرمایهگذاران مخدوش کند.
آیا این سرمایهگذاریها بازده خواهند داشت؟
در کنار هزینههای عظیم، این شرکتها هنوز درآمدهای فصلی چشمگیری گزارش میکنند: مایکروسافت حدود 90 میلیارد دلار، متا 60 میلیارد دلار، آلفابت نزدیک به 120 میلیارد دلار و آمازون حدود 200 میلیارد دلار در آخرین فصل، که مجموعاً به نزدیک 470 میلیارد دلار میرسد. بازار اما انتظار دارد این هزینهها به نتایج ملموس و رشد درآمدی تبدیل شوند؛ در مواردی که هزینهها از درآمد فراتر رفتهاند واکنش منفی سرمایهگذاران و افت قیمت سهام دیده شده است.
پیامدهای اقتصادی و صنعتی
- افزایش فشار بر شبکه برق و احتمال انتقال بخشی از هزینهها به مشترکان خانگی.
- کمبود قطعات حافظه برای بازار مصرفکننده و افزایش قیمت دستگاههای الکترونیکی.
- ظهور قراردادهای بلندمدت و تعهدات مالی که ممکن است بهطور کامل در ترازنامه بازتاب نیابند.
چه مواردی باید دنبال شود
سرنوشت سرمایهگذاریها تا حد زیادی به چند عامل بستگی دارد: بازده اقتصادی سرویسهای ابری و محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی، ظرفیت تولید سازندگان تراشه برای پاسخ به تقاضای فزاینده، و واکنش سیاستگذاران نسبت به پیامدهای زیستمحیطی و تعرفهای. برای مطالعه بیشتر میتوانید صفحات Data center و High-bandwidth memory (HBM) در ویکیپدیا را ملاحظه کنید.
نگاهی رو به جلو: این موج سرمایهگذاری در حال بازسازی ساختار بازار انرژی، زنجیره تأمین نیمههادی و استانداردهای حسابداری شرکتها است. پرسش عملی برای سرمایهگذاران و سیاستگذاران این است که آیا این هزینهها بهطور پایدار درآمدزا خواهند بود یا بار مالی و زیستمحیطیای برجای میگذارند که جامعه باید آن را تحمل کند.
