ورود غیرمستقیم غولهای فناوری به بازار هوش مصنوعی
گوگل بدون خریدن هیچ سهامی، ۲.۷ میلیارد دلار برای مجوز فناوری پلتفرم کاراکتر.ای و بازگرداندن بنیانگذاران آن پرداخت کرد. این ساختار غیرمعمول در آگوست ۲۰۲۴ رسماً اعلام شد و نهتنها صنعت هوش مصنوعی را در بهت فرو برد، بلکه رگولاتورهای ضدانحصار آمریکا را وارد یک بررسی جدید کرد. برای درک عمق این اتفاق، کافی است نگاهی به مسیر صعودی کاراکتر.ای و فشارهای پنهان پشتصحنه آن بیندازیم.
از طرد شدن توسط گوگل تا پدیده مصرفمحور
دو محقق ارشد هوش مصنوعی، نوآم شازیر و دنیل دیفریتاس، بعد از اینکه مدیریت گوگل در عرضه عمومی چتباتهای خانگی مردد ماند، این شرکت را ترک کردند و در نوامبر ۲۰۲۱ کاراکتر.ای را راهاندازی کردند. سازوکار علمیشان ستودنی بود. شازیر از مخترعان معماری ترنسفورمر است که پایهی اصلی الالامهای امروزی از جمله جیپیتی و برت محسوب میشود. دیفریتاس هم تیم سازنده چتبات مینای گوگل را هدایت میکرد. وقتی پلتفرم در سپتامبر ۲۰۲۲ وارد مرحله بتای عمومی شد، معادلات تغییر کرد. کاربران توانستند با شخصیتهای تاریخی، سلبریتیها و آفریدههای خیالی خود گفتگو کنند. این تجربه تعاملی به سرعت به نخستین عادت پایدار هوش مصنوعی در سطح مصرفکننده تبدیل شد. تحلیلهای چهار هفته امبیآ نشان داد که کاراکتر.ای به ۳۰ میلیون کاربر و ۲۰ میلیون کاربر فعال ماهانه دست یافته است. جالبتر اینکه نوجوانان روزانه بیش از دو ساعت را صرف چت با کاراکترهای هوش مصنوعی میکنند، در حالی که گوگل هنوز برای جذب کاربر به مدلهای خود میجنگد. در مارس ۲۰۲۳ هم، سرمایهگذاران آندریسن هوروویتز با تأمین ۱۵۰ میلیون دلار، این استارتاپ را در مسیر ارزشگذاری یک میلیارد دلار تثبیت کردند.
شکافهای زیر سطح رشد انفجاری
رشد سریع کاراکتر.ای چهرهای یکدست نداشت. هزینههای عملیاتی مدلهای زبانی با مقیاس بزرگ، بهسرعت از کنترل خارج شد و گزارشها از سوختن حدود ۱۵۰ میلیون دلار در سال خبر میداد. موازی با این موضوع، مدیریت گفتگوهای نامحدود میان کاربران و شخصیتهای هوش مصنوعی، چالشهای کنترل محتوا و خطرات امنیتی را به یک معضل همیشگی تبدیل کرده بود. رقابت برای توسعه مدلهای لبه دانش، به میدان جنگی تبدیل شده بود که تنها غولهای تکنولوژی توان ماندن در آن را داشتند. این فشارهای ساختاری، زمینه را برای یکی از بحثبرانگیزترین توافقهای سال آماده کرد.
ساختار عجیب قرارداد ۲۰۲۴
در ۲ اوت ۲۰۲۴، گوگل و کاراکتر.ای توافق خود را نه بهعنوان یک ادغام سنتی، بلکه بهصورت یک لیسانس فناوری اعلام کردند. گزارشها از بلومبرگ و سیانان بیزنس نشان میدهد که گوگل متعهد به پرداخت حدود ۲.۷ میلیارد دلار برای استفاده از فناوریهای زیربنایی کاراکتر.ای شد. در مقابل، شازیر و دیفریتاس همراه با ۳۰ پژوهشگر و مهندس کلیدی، مستقیماً به یونیت دیپمایند گوگل بازگشتند. نکته تحسینبرانگیز اینجاست که گوگل حتی یک ریال هم سهمی در شرکت خریداری نکرد و کاراکتر.ای همان فردا بهعنوان یک بنگاه مستقل به فعالیت خود ادامه داد. اسناد پخششده همچنین حاکی از آن است که بخشی از این بودجه صرف بازخرید سهام سرمایهگذاران خطرپذیر با ارزشگذاری تقریبی ۲.۵ میلیارد دلار شد. گوگل در اقدامی استراتژیک، معمار اصلی ترنسفورمر را از سرزمین خویش خارج کرد تا هدایت پروژهٔ جمینای را به عهده بگیرد.
آینده هوش مصنوعی و معمای مالکیت فناوری
ساختار این قرارداد، مرز میان «استخدام نیروی انسانی» و «مالکیت فناوری» را تا حد زیادی کمرنگ کرد. تحلیلگران حوزه رقابت و نهادهای نظارتی به سرعت دریافتند که این فرمول جدید میتواند پاسخی عملی به قوانین سختگیرانه ضدانحصار باشد که عملاً خریدن استارتاپهای نوپا را با مانع روبهرو میکند. گوگل در این حرکت، هم به تیم متخصصی دسترسی پیدا کرد و هم بدنهٔ نرمافزاری پلتفرم محبوب کاراکتر.ای را بدون شلوغکاری بایگانیهای ادغامی در دست گرفت. با این تفاسیر، آیندهٔ هوش مصنوعی مصرفی به سمت مدلهایی حرکت میکند که در آن تمرکز مالکیت از «خرید شرکتها» به «جذب خلاقیت و مجوزهای فنی» تغییر ماهیت داده است. رقابت بعدی نه بر سر خریدن پلتفرمها، بلکه بر سر بستن قراردادهای هوشمند و جذب بهترین مهندسان شکل خواهد گرفت.
