مایکروسافت با 13 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در OpenAI، سهامی به ارزش 135 میلیارد دلار و جریان درآمد ابری 250 میلیارد دلاری به دست آورده است. این معامله که از یک شرط‌بندی یک میلیارد دلاری در سال 2019 آغاز شد، صنعت هوش مصنوعی را برای همیشه تغییر داد.

نخستین تاس‌ریختن: ژوئیه 2019

رابطه مایکروسافت با OpenAI در 22 ژوئیه 2019 رقم خورد. غول نرم‌افزاری مستقر در ردموند با تعهد پرداخت 1 میلیارد دلار در دور تأمین مالی سری B، نخستین گام جدی خود را در دنیای هوش مصنوعی برداشت. در آن زمان، ChatGPT هنوز متولد نشده بود و اصطلاح «مدل زبانی بزرگ» بیرون از محافل دانشگاهی کاملاً ناشناخته بود. OpenAI در قالب یک سازمان غیرانتفاعی با یک شرکت تابعه دارای سود محدود فعالیت می‌کرد.

این قرارداد جایگاه انحصاری ارائه‌دهنده خدمات ابری را برای پژوهش‌های نیازمند توان پردازشی سنگین OpenAI در اختیار مایکروسافت قرار داد و سرویس Azure را در مرکز رقابتی نشاند که بعدها به نبرد زیرساخت‌های هوش مصنوعی تبدیل شد.

مسیر تأمین مالی OpenAI پیش از آن بسیار متواضع بود: کمک‌هزینه‌ای 130 میلیون دلاری در دسامبر 2015، یک دور سرمایه‌گذاری اولیه با مبلغ اعلام‌نشده در سال 2016 و یک دور سری A به ارزش 50 میلیون دلار در سال 2019. چک 1 میلیارد دلاری مایکروسافت با اختلافی چشمگیر، بزرگ‌ترین تعهد مالی واحدی بود که این آزمایشگاه تا آن زمان دریافت کرده بود.

انباشت بی‌سروصدا: 2021 تا اوایل 2023

مرحله دوم سرمایه‌گذاری مایکروسافت شامل تزریق حدود 2 میلیارد دلار تأمین مالی اضافی بین سال‌های 2021 تا اوایل 2023 بود. زمان‌بندی دقیق این مبالغ همچنان مبهم است؛ مایکروسافت بخش‌های میانی سرمایه‌گذاری را در پرونده‌های ارائه‌شده به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا تفکیک نکرده و در گزارش 10-Q خود از یک تعهد «چندساله» 13 میلیارد دلاری سخن می‌گوید.

این سرمایه زمانی وارد OpenAI شد که شرکت GPT-3 را عرضه کرده و توجه توسعه‌دهندگان را به خود جلب کرده بود، اما هنوز به یک نام آشنا در میان عموم مردم تبدیل نشده بود. بیشتر تحلیلگران وال‌استریت همچنان این مشارکت را صرفاً راهی برای کسب درآمد از خدمات ابری می‌دانستند؛ ارزیابی‌ای که مسیر رشد آینده را به‌شدت دست‌کم می‌گرفت.

ژانویه 2023: نقطه عطف سرنوشت‌ساز

عرضه ChatGPT در اواخر سال 2022 و عبور تعداد کاربران آن از 100 میلیون نفر تنها در دو ماه، فاز رقابت را کاملاً دگرگون کرد. مایکروسافت در 23 ژانویه 2023، حدود 10 میلیارد دلار در قالب قراردادی چندساله تعهد کرد؛ سرمایه‌گذاریی که در سوابق تأمین مالی OpenAI به‌عنوان دور سری C و با ارزش‌گذاری 29 میلیارد دلاری پس از جذب سرمایه ثبت شد.

این قرارداد جایگاه مایکروسافت را به‌عنوان سرمایه‌گذار اصلی OpenAI تثبیت کرد و به ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، اهرم لازم را داد تا ظرف چند ماه GPT-4 را در Office، Bing، Azure و GitHub Copilot ادغام کند.

در مجموع، مایکروسافت طی سه مرحله بین سال‌های 2019 تا 2023 حدود 13 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرد:

  • ژوئیه 2019: 1 میلیارد دلار (سری B)
  • 2021 تا اوایل 2023: حدود 2 میلیارد دلار در چند مرحله میانی
  • ژانویه 2023: حدود 10 میلیارد دلار (سری C)

تا پایان سپتامبر 2025، از مجموع تعهد 13 میلیارد دلاری، 11.6 میلیارد دلار تأمین شده بود و انتظار می‌رفت باقی‌مانده پیش از اواسط 2026 پرداخت شود.

اکتبر 2025: تثبیت نهایی ساختار

OpenAI در 28 اکتبر 2025 یک تجدید ساختار سرمایه تاریخی را تکمیل کرد و از ساختار پیچیده و چندلایه ترکیبیِ غیرانتفاعی و دارای سود محدود، به یک شرکت عام‌المنفعه با نام OpenAI Group PBC تبدیل شد. این بازسازی، منافع اقتصادی مایکروسافت را بر مبنای کاملاً رقیق‌شده و پس از تبدیل، دقیقاً معادل 26.79 درصد تعیین کرد؛ سهمی که در آن زمان حدود 135 میلیارد دلار ارزش داشت.

عناصر اصلی ساختار جدید به این شکل تعریف شدند:

  • بنیاد OpenAI: این نهاد غیرانتفاعی سهامی به ارزش حدود 130 میلیارد دلار در بازوی انتفاعی در اختیار دارد؛ تقریباً معادل 26 درصد. همچنین 100 درصد قدرت انتصاب اعضای هیئت‌مدیره به این بنیاد واگذار شده تا همسویی ماموریت سازمان تضمین شود.
  • کارکنان و سرمایه‌گذاران: کارکنان فعلی و پیشین و سایر سرمایه‌گذاران، مالکیت باقی‌مانده سهام شرکت را بر عهده دارند.

بازگشت سرمایه: اعداد بی‌سابقه

تمرکز مایکروسافت روی این سرمایه‌گذاری تنها روی ارزش سهام نیست. قرارداد ابری بین دو شرکت، جریان درآمد تضمین‌شده‌ای به ارزش حدود 250 میلیارد دلار برای مایکروسافت ایجاد کرده است. این رقم به‌تنهایی نشان می‌دهد که بازگشت سرمایه مایکروسافت از کل 13 میلیارد دلار تعهدشده، در مقیاسی کاملاً بی‌سابقه قرار دارد.

علاوه بر این، ادغام سریع مدل‌های GPT در محصولات مایکروسافت به این شرکت برتری رقابتی بزرگی در بازار هوش مصنوعی سازمانی بخشید. GitHub Copilot، Bing Chat، Microsoft Copilot و قابلیت‌های هوش مصنوعی تعبیه‌شده در Office 365 همگی ثمره مستقیم این شراکت هستند.

رقابت و چالش‌های پیش‌رو

با وجود موفقیت چشمگیر، این مسیر بدون دست‌انداز نبوده است. رقبای قدرتمندی مانند گوگل با DeepMind، آمازون با سرمایه‌گذاری در Anthropic و متا با مدل‌های متن‌باز Llama، فشار رقابتی فزاینده‌ای ایجاد کرده‌اند. دعاوی حقوقی متعددی پیرامون حق استفاده از داده‌های آموزشی و کپی‌رایت نیز لایه‌ای از عدم قطعیت بر آینده این حوزه افزوده است.

در داخل خود OpenAI نیز، خروج کارکنان کلیدی و تشکیل شرکت‌های رقیب توسط اعضای سابق تیم، نشان‌دهنده پویایی و بی‌ثباتی ذاتی این صنعت نوپا است.

نگاه به پیش

تجدید ساختار اکتبر 2025 فصل جدیدی را در روابط مایکروسافت و OpenAI رقم زد. حالا که ساختار شرکت روشن‌تر شده و منافع اقتصادی مایکروسافت به‌طور دقیق تعریف شده، توجه به سمت تکامل مدل‌های زبانی، گسترش کاربردهای سازمانی و رقابت ژئوپلیتیک در حوزه هوش مصنوعی معطوف شده است. پرسش اساسی این است: آیا شرط‌بندی 13 میلیارد دلاری مایکروسافت تنها آغاز یک سلطه بلندمدت در صنعت هوش مصنوعی است، یا اوج موفقیتی گذرا که زیر فشار رقبای پرشمهر و چالش‌های حقوقی، به‌تدریج رنگ می‌بازد؟ پاسخ این پرسش در ماه‌ها و سال‌های آینده و با تکامل فناوری‌های مولد روشن خواهد شد.