استاد ریاضیات دانشگاه نیویورک، تریستان باکمستر، روز سهشنبه با انتشار بیانیهای جنجالی، پرده از یک درگیری آکادمیک نادر بر روی یکی از چالشبرانگیزترین مسائل ریاضیات برمیدارد. باکمستر و همکارش، لوانت آلپوژه — ریاضیدان شرکت آنتروپیک — اعلام کردهاند که به سه برهان جدید با پیشیابیهای مقدماتی در مسئله «وجود و صاف بودن نویر-استوکس» رسیدهاند؛ پیشیابیهایی که با کمک مدلهای Codex و کلاود (Claude) به دست آمدهاند. اما داستان اصلی نه در ریاضیات، بلکه در اتهامات متقابل میان تیم باکمستر و رهبر پژوهشهای ریاضیاتی OpenAI، سباستیان بوک، خلاصه میشود.
وقتی اطلاعات پیشرفت به رقیب میچکد
به روایت باکمستر، در لحظهای که او و آلپوژه در حال نهایی کردن نتایج بودند، متوجه میشوند اطلاعاتی درباره پیشرفتهایشان به OpenAI رسیده است. وقتی از شرکت سمآلتمن سوال میکنند، جواب میشنوند: «ما قبلاً برهان کامل مسئله مرکزی را داریم.» اما با پرسشهای تکمیلی درباره زمان آغاز تحقیق و سهم انسان، پاسخها «اجتنابی» میشود. باکمستر مینویسد: «در نهایت روشن شد تیمی کامل روی مسئله کار میکند و مقدار دیوانهوار محاسبه (compute) به کار رفته بود... و در نهایت توافق شد که اولین پرامپت در چند روز گذشته، پس از رسیدن اطلاعات کار ما به OpenAI، ارسال شده است.»
اگر این روایت صحیح باشد، یعنی OpenAI متقاعد شده رویکرد باکمستر و آلپوژه مسیر درستی است، و از تفوق سختافزاری خود استفاده کرده تا برهان را سریعتر تحویل بگیرد. این اتهام، در دل جامعه ریاضی و هوش مصنوعی موجی از نگرانیهای اخلاقی برانگیخته است.
مسیر کمراهرو: گزینههای c و d فِفرمن
مسئله نویر-استوکس یکی از هفت «مسئله جایزه هزاره» موسسه ریاضیات کلی (Clay Mathematics Institute) است که حل هرکدام جایزهی یک میلیونی دارد. معادلات نویر-استوکس، ستون فقرات مکانیک سیالاتاند، اما درک نظری آنها همچنان ناقص مانده. باکمستر تأکید میکند که تاکتیک برگزیدهشان — «مسیر نیروی صاف، گزینههای c و d در بیانیه چارلز فِفرمن» — بسیار نامتعارف است. او مینویسد: «تقریباً هیچکس دیگری را نمیشناسم روی این کار باشد. این جهتی نیست که کسی با دادن بیان مسئله به یک مدل در عرض چند روز به آن برسد.»
این نکته، شکه اتهام را سنگینتر میکند: چرا OpenAI درست در همان لحظه و با همان رویکرد نادریده عمل کرده؟
تهدید «شغلی» و فشار برای حذف نام همکار
باکمستر ادعا میکند در مذاکراتی برای تسویه، بوک از او خواسته نام آلپوژه را از نویسندگان حذف کند — به دلیل انضمام او به حریف OpenAI، یعنی آنتروپیک. وقتی باکمستر به العلنی کردن مناقشه میپردازد، میگوید بوک پاسخ داده: «چرا میخواهی Karriere خود را خراب کنی؟» و در پی مقاومت باکمستر: «اگر نمیخواهی من مهربان باشم، پس من هم لازم ندارم مهربان باشم.» OpenAI تا لحظه نگارش این گزارش به درخواست نظر درباره این اتهامات پاسخی نداده است.
ریسک یادگیری مجدد از دادههای Codex
نکتهای دیگر که باکمستر مطرح میکند، حریم خصوصی دادههاست. او به طور گسترده از Codex در گردآوری برهان استفاده کرده. OpenAI حق آموزش مدلهای خود بر تعاملات Codex را محفوظ دارد (با امکان opt-out برای کاربران). باکمستر میگوید: «اگر تیم OpenAI از مدلی استفاده کرده که بر تعاملات من آموزش دیده، ممکن است مدل هنگام روبرو شدن با مسئله مشابه، کار من را تکرار (regurgitate) کرده باشد.»
واکنش OpenAI و صدای جامعه علمی
سباستیان بوک، رهبر تیم ریاضی OpenAI، ادعاها را «غلط و تحریکآمیز» خوانده و نوشته: «من وارد بحث شدم با رعایت هنجارهای آکادمیک، و متاسفم که الأمور به اینجا رسیده. هر کس که مرا میشناسد میداند استانداردهای آکادمیک برای من از اهمیت بالایی برخوردارند.» او وعده داده بیانیه کاملتری منتشر خواهد کرد. جامعه ریاضی و محققان هوش مصنوعی اکنون منتظرند تا ببینند برهان OpenAI چه شکلی است و آیا واقعاً مستقل است یا بازتابی از رویکرد باکمستر و آلپوژه.
باکمستر در پایان بیانیهاش مینویسد: «من برهان OpenAI را ندیدهام. نمیدانم مدل آن چه کرده یا چگونه. نمیدانم دادههای من استفاده شده یا خیر. من متهم کسی نمیکنم. من میگویم چه چیزی به من گفته شده، کی، و چه پیشنهادی به من داده شده. من این را میگویم چون جایگزین آن این است که به دنبالهای از اطلاعیهها اجازه دهیم چیزی بگویند که من میدانم غلط است.»
این پرونده، بدون توجه به نتیجه نهایی، زنگ خطر برای آینده همکاری انسان و هوش مصنوعی در پژوهشهای بنیادین دق میکند: وقتی مدلها میتوانند بر خروجیهای محققان آموزش ببینند، مرز بین «کمک» و «استفاده ناعادلانه» چگونه ترسیم میشود؟
