اوراکل هفته گذشته اعلام کرد که قصد دارد در پروژههای انرژی تجدیدپذیر با ظرفیت ۲ جیکاوات در نیومکزیکو سرمایهگذاری کند. در نگاه اول، این خبر شبیه یک گام بزرگ در جهت سبز کردن زیرساختهای هوش مصنوعی است. اما اگر لایههای این تصمیم را برداریم، تصویری متفاوت به چشم میآید: مرکز داده «پروژه جوپیتر» با سرمایه ۱۶۵ میلیارد دلری که برای اوپنایای در سنتا ترزا ساخته میشود، مستقیماً با انرژی خورشیدی یا بادی تغذیه نخواهد شد. این مرکز داده از سلولهای سوختی که گاز طبیعی میسوزانند، برق میگیرد.
استارگیت، جوپیتر و چالش انرژی
پروژه جوپیتر بخشی از طرح کلان «استارگیت» (Stargate) است که در ژانویه ۲۰۲۵ با حضور سام آلتمن (OpenAI)، لاری الجز (Oracle) و ماسا یوسن سون (SoftBank) رونمایی شد. هدف، ساخت زیرساخت محاسباتی کلان برای هوش مصنوعی پیشرفته در آمریکا است. نیمی از این سرمایهگذاری، ۱۶۵ میلیارد دلار، متعلق به جوپیتر است که در مقاطعة دونا آنا، نیومکزیکو قرار دارد.
اما از همان روزهای اول، پروژه با موجی از مخالفتهای محلی روبرو شد. ساکنان و فعالان زیستمحیطی نگران مصرف آب عظیم برای خنکسازی، آلودگی هوا و اثرات بر کشاورزی منطقه بودند. دفتر اراضی ایالت نیومکزیکو تا کنون دو بار درخواست عبور لولهکشی گاز طبیعی به مرکز داده را رد کرده است.
برق از سلول سوختی، نه مستقیماً از خورشید
اوراکل در پاسخ به فشارها، استراتژی را از توربینهای گازی سنتی به سمت سلولهای سوختی اکسید جامد (SOFC) تغییر داد. این تکنولوژی با واکنش الکتروشیمیایی گاز متان (معمولاً از گاز طبیعی) بدون فرآیند سوختن، برق تولید میکند. اگرچه این روش کارآمدتر است و آلایندههای موضعی کمتری (NOx، SOx) تولید میکند، اما همچنان سوخت فسیلی مصرف میکند و CO2 تراکمدار انباشته میکند.
مایکل توماس، مدیرعامل Cleanview، پلتفرمی که پروژههای انرژی و مرکز داده را ردیابی میکند، در یک تحلیل دقیق این اقدام را «مصنوعی» خواند: «مانند تمام برنامههای جبران (matching programs)، ۲ جیکاوات انرژی تجدیدپذیر مستقیماً به سرورهای جوپیتر وصل نخواهد شد. این قرارداد خرید انرژی (PPA) است، نه تغذیه مستقیم.»
سابقه برنامه اولی: ۱۴ میلیون تن CO2 در سال
بر اساس اسناد حصل شده، طرح اولیه اوراکل و اوپنایای شامل ساخت ۲.۲ جیکاوات ظرفیت توربین گازی بود. توماس محاسبه کرده که این معادل انتشار ۱۴ میلیون تن دیاکسید کربن سالانه خواهد بود. برای درک مقیاس: این رقم به طور موثری ۲۰ سال تلاشهای نیومکزیکو برای کاهش انتشارات کربن را از بین میبرد.
ایالت نیومکزیکو در سالهای اخیر با بستن نیروگاههای زغالسنگ و توسعه مزرعههای بادی و خورشیدی، پیشرفتهای قابلتوجهی در دکاربنسازی شبکه برق داشته است. جوپیتر میتوانست تمام این پیشرفت را در یک لحظه لغو کند.
جبران کربنی (Carbon Matching) چگونه کار میکند؟
مدل پیشنهادی اوراکل بر پایه «قرارداد خرید انرژی مجازی» (Virtual PPA) استوار است. در این مدل:
- اوراکل تعهد میکند انرژی تجدیدپذیر در شبکه برق ایالت (یا شبکههای متصل) تزریق شود.
- مرکز داده جوپیتر همچنان برق را از شبکه میگیرد که ترکیبی از گاز، هستهای و تجدیدپذیر است.
- گواهیهای انرژی تجدیدپذیر (REC) به نفع اوراکل ثبت میشود تا ادعای «کاربر ۱۰۰٪ انرژی سبز» مستند شود.
انتقاد اصلی اینجاست: افزودن ۲ جیکاوات تجدیدپذیر به شبکه، مانع از احتراق گاز طبیعی در سلولهای سوختی جوپیتر نمیشود. همانطور که توماس اشاره کرد، این «جبران مصنوعی» است، نه جایگزینی فیزیکی.
از توربین به سلول سوختی: یک عقبنشینی تاکتیکی؟
تغییر تکنولوژی از توربین چرخشی (Combustion Turbine) به سلول سوختی اکسید جامد (Bloom Energy یا مشابه) را میتوان پاسخی به دو چالش دانست:
- ممانعت از لولهکشی: سلولهای سوختی میتوانند از شبکه توزیع گاز موجود (با فشار پایینتر) تغذیه شوند و نیاز به لولهکشی انتقال عظیم جدید را از بین میبرند.
- تصویرگذاری سبز: عدم دودکنی قابل مشاهده و حذف سوختن نمکین، در نگاه رسانهای «تمیزتر» به نظر میرسد، هرچند از نظر کربنی همچنان فسیلی است.
شرکتهایی مانند Bloom Energy این واحدها را به عنوان «قدرت همیشه روشن، همیشه سبز» تبلیغ میکنند، اما تحلیلهای مستقل نشان میدهند که شدت کربنی آنها (kg CO2/kWh) همچنان بالاتر از آستانههای پایداری اتحادیه اروپا و کالیفرنیا برای خریداری انرژی است.
افقی که در انتظار جوپیتر است
دعاوی قضایی هنوز در جریان هستند. ائتلافی از گروههای محلی شامل «New Mexico Environmental Law Center» و «Sierra Club» درخواست’arrêt احیایی از ساخت تا انجام ارزیابی اثر زیستمحیطی کامل (EIS) دادهاند. قاضی فدرال در آگوست ۲۰۲۵ تصمیم گرفت پرونده به دادرسی ادامه یابد.
در موازاة این، اوراکل تحت فشار سهامداران نیز است تا زمانبندی استارگیت (کاملعملیاتی شدن ۲۰۲۶-۲۰۲۷) را حفظ کند. هر ماه تاخیر، هزینههای میلیاردی و از دست دادن مزیت رقابتی درکارا هوش مصنوعی به معناست.
پیشبینی محققان: اگر مجوز لولهکشی گاز مایع (LNG) یا گاز طبیعی مستقیم صادر نشود، اوراکل ممکن است به سمت «هیدروژن سبز» برای سلولهای سوختی برود — اما زیرساخت هیدروژن در نیومکزیکو تا سال ۲۰۳۰ آماده نخواهد بود.
نکته کلیدی: تصمیم اوراکل برای ۲ جیکاوات انرژی تجدیدپذیر، یک حرکت مالی-حقوقی هوشمندانه برای مدیریت ریسک مجوزهایت است، نه یک تغییر پارادایم در نحوه تغذیه یکی از بزرگترین ابرکامپیوترهای تاریخ. تا زمانی که برق مصرفی تراکنشهای هوش مصنوعی مستقیماً از منابع غیرفسیلی تامین نشود، «استارگیت» همچنان پایدار نخواهد بود.
