وقتی سارا اندرسن، کارتونیست اینترنتی، در اواخر سال ۲۰۲۲ نام خودش را در ابزار Stable Diffusion وارد کرد، سیستم تصویری با هوش مصنوعی، آثار تازهای تولید کرد که بیشک از روی سبک خاص و امضای هنری او کپیبرداری شده بود. این بازآفرینیها شاید بینقص نبودند، اما جوهره و سبک کمیکهای اندرسن را در خود داشتند؛ تا حدی که او در یادداشتی برای نیویورک تایمز با عنوان «راست افراطی کمیک من را دستکاری کرد؛ سپس هوش مصنوعی آن را تصاحب کرد» هشدار داد درباره شکلگیری یک «هیولا». تنها چند ماه بعد، این هیولا به دادگاه فدرال کشانده شد.
این اتفاق پای هوش مصنوعی مولد را به یکی از سرنوشتسازترین منازعات حقوقی دهه اخیر باز کرد. پرونده Andersen v. Stability AI که در تاریخ ۱۲ ژانویه ۲۰۲۳ به عنوان یک دعوای حقوقی گروهی در دادگاه ناحیهای کالیفرنیای شمالی ثبت شد، نقطه عطفی در مبارزه برای تعیین تکلیف نحوه ساخت مدلهای هوش مصنوعی و پرداخت هزینههای آن به شمار میرود. با وجود شکایتهای پیشین از سوی صاحبان حقتکثیر، این پرونده یکی از نخستین تلاشهای هماهنگ خالقان هنری برای مقابله با استفاده بیاجازه از آثارشان جهت آموزش الگوریتمها محسوب میشود و موجی از دعاوی مشابه را در پی داشت.
ادعای اصلی؛ میلیاردها تصویر استخراجشده بدون اجازه خالقان
در قلب این دعوای حقوقی، مجموعهداده عظیمی به نام LAION قرار دارد. این پایگاه داده شامل حدود ۵ میلیارد تصویر جمعآوریشده از اینترنت است که بر اساس برخی گزارشها، شمار آنها تا ۵.۶ میلیارد تصویر نیز میرسد. شرکتهای توسعهدهنده از این مجموعه برای آموزش مدلهای خود استفاده کردهاند.
شاکیان معتقدند آثار تحت قانون کپیرایت آنها بدون هیچگونه رضایتی وارد این پایگاهداده شده است. مشکلی که وضعیت را وخیمتر میکند، توانایی مدلهای هوش مصنوعی در بازتولید دقیق آثار هنرمندان است؛ به این معنا که کاربران میتوانند تنها با نوشتن فرمانهای متنی (Prompts) مناسب، نسخههایی شبیهسازیشده از کارهای اصلی را تولید کنند.
مقیاس این فناوری مورد اتهام، بسیار گسترده است. شرکتهای Midjourney و Stability AI هر دو ابزارهای تولید تصویر خود را در سال ۲۰۲۲ عرضه کردند و در حال حاضر هرکدام بیش از ۱۰ میلیون کاربر فعال دارند. برای جامعه هنرمندان دیجیتال، این روند معادل تهدیدی جدی برای بقای حرفهشان است: از دست رفتن فرصتهای شغلی و غارت حاصل سالها تلاش آنها توسط ماشینی که با آثار خالقانی آموزش دیده که هرگز اجازه استفاده از آثارشان را ندادهاند.
هزینه انسانی و بحران در جامعه هنری
این شکایت تنها یک منازعه حقوقی انتزاعی میان شرکتهای بزرگ نیست. هنرمندان درگیر در این پرونده از حرفهای میگویند که پیش از این نیز زیر فشارهای اقتصادی شدید قرار داشت و اکنون باید با فناوریای روبهرو شود که ظرف چند ثانیه، نتیجه یک عمر تمرین و مهارت آنها را به تقلید وامیدارد.
سام یانگ، تصویرگر و تولیدکننده محتوای کانادایی که جمعاً بیش از ۳ میلیون دنبالکننده در یوتیوب، اینستاگرام و توییتر دارد، تجربه تلخی را گزارش کرد. او در ماه دسامبر ایمیلی تمسخرآمیز از یک فرد ناشناس دریافت کرد که از او دعوت کرده بود تا داور مسابقهای با عنوان «نبرد سلطنتی هوش مصنوعی» باشد؛ رقابتی برای تعیین اینکه کدام مدل تصویرسازی سفارشی بهتر میتواند سبک طراحی یانگ را جعل کند. علاقهمندان به هوش مصنوعی با جمعآوری صدها طرح منتشرشده او، مدلهایی را آموزش داده بودند که میتوانستند تصاویری دقیقاً با ویژگیهای شاخص سبک او تولید کنند.
یانگ در توصیف احساس خود میگوید: «نمیتوانستم باور کنم. مدام با خودم فکر میکردم: واقعاً دارد اتفاق میافتد... و برای من اتفاق میافتد.» او برای درک منطق این اتفاق، انجمنهای ردیت را زیر و رو کرد، اما همواره با یک پاسخ مشابه روبهرو شد: نیازی به گرفتن اجازه از هنرمندان نیست، چرا که شرکتهای هوش مصنوعی پیشتر آرشیوهای دیجیتال هزاران هنرمند را استخراج کردهاند. اگرچه یانگ از شکایت حقوقی صرفنظر کرد، اما دیگران در برابر این روند تسلیم نشدند.
دب جیجی لی، تصویرگر مقیم بروکلین، یکی از کسانی است که به این جمع پیوست. تنها یک ماه پیش از ثبت شکایت، پست لی درباره پیشنهاد مالی ناچیز استودیوی Epic Games در فضای مجازی محبوب شد. این شرکت که در همان سال بیش از ۶ میلیارد دلار درآمد داشت، پیشنهاد پرداخت تنها ۳ هزار دلار برای یک تصویرسازی به همراه واگذاری کامل حق مالکیت معنوی برای بازی Fortnite را داده بود. پس از واکنشها به این درخواست، یکی از کاربران فضای مجازی، مدل اختصاصی هوش مصنوعی را با استفاده از آثار لی منتشر کرد.
درباره این اتفاق لی میگوید: «من تمام عمرم را صرف توسعه مهارتهایم کردم و آنها آن را بردند و به صفر و یک تبدیل کردند. نرخ دستمزد تصویرگری از دهه ۱۹۳۰ میلادی تا امروز حتی با تورم همخوانی نداشته است.» این اظهارات نشان میدهد که فناوریهای جدید چگونه بخشهای آسیبپذیر صنایع خلاق را تحت فشار مضاعف قرار میدهند. تیم اوبراین، رئیس پیشین انجمن تصویرگران، نیز این موضوع را تایید میکند.
