کسوف کامل 12 اوت — سایهٔ ماه از مدار؛ صحنه‌هایی بی‌سابقه

ناسا، آژانس فضایی اروپا و چندین ماهوارهٔ رصدی از مدار، نماهایی خیره‌کننده از کسوف کامل 12 اوت ثبت کردند. تصاویر نشان می‌دهد چگونه سایهٔ ماه لحظه‌ای گستره‌ای از زمین را به تاریکی فرو برد و هم‌زمان ابزارهای مداری امکان مشاهدهٔ تاج خورشیدی و الگوهای روشنایی سطح زمین را فراهم کردند.

  • تاریخ: 12 اوت
  • نوع پدیده: کسوف کامل
  • منابع تصویری: ایستگاه فضایی بین‌المللی، Proba-3، Meteosat، GOES-19 و سایر ماهواره‌ها

ایستگاه فضایی؛ چشم نزدیک فضانوردان

جسیکا میر، فضانورد ناسا، از بخش روسی ایستگاه فضایی بین‌المللی تصویری ثبت کرد که عبور ماه از مقابل قرص خورشید را نشان می‌دهد. موقعیت ایستگاه باعث شد این نما کسوفی جزئی را نمایش دهد؛ بیشینهٔ پوشش خورشیدی در تصویر حدود 18% بود و جزئیات لبهٔ ماه در برابر خورشید قابل‌مشاهده است.

عبور ایستگاه فضایی از مقابل خورشید هنگام کسوف

Proba-3 و «کسوف دوگانه» مصنوعی

دو فضاپیمای مأموریت Proba-3 در آرایشی دقیق عمل می‌کنند: فضاپیمای جلویی با کورون‌گراف خود دیسک خورشید را مسدود می‌سازد تا فضاپیمای عقب بتواند تاج خورشیدی را با وضوح بالا ثبت کند. در جریان کسوف طبیعی 12 اوت، هم‌زمانی سایهٔ ماه و سایهٔ مصنوعی Proba-3 یک فرصت نادر برای رصد هم‌زمان تاج و تأثیرهای گذر سایه فراهم کرد.

تصویر مفهومی Proba-3 و کورون‌گراف در هنگام کسوف

Meteosat؛ نمای پهنهٔ سایهٔ ماه

ماهوارهٔ Meteosat نسل سوم (MGT-I1)، مستقر در ارتفاع حدود 36,000 کیلومتر، حرکت سایهٔ ماه را روی سطح زمین ثبت کرد. در تصاویر این ماهواره، سایهٔ ماه ابتدا به‌وضوح دیده می‌شود و سپس با خط ترمیناتور (مرز روز و شب) تلاقی می‌کند و گذار تاریکی را روی یک ناحیهٔ وسیع رقم می‌زند، به‌خصوص در نواحی که هم‌زمان نور خورشید و سایه تلفیق می‌شوند.

سایه ماه روی زمین از دید Meteosat در کسوف 12 اوت

GOES-19؛ چشم زمین‌آهنگ برای رصد دینامیک سایه

ماهوارهٔ GOES-19 سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA)، مستقر در مدار زمین‌آهنگ، نیز گذر سایه و تغییرات روشنایی را ثبت کرد. قابلیت‌های زمان واقعی و پوشش پهنه‌ای GOES-19 امکان مشاهدهٔ همزمان نحوهٔ گسترش و حرکت سایه را نسبت به سطح زمین فراهم می‌کند و برای تحلیل‌های متأثر از ابرها و روشنایی بسیار مفید است.

اهمیت علمی و کاربردی تصاویر مداری

تصاویر مداری از کسوف کامل ارزش علمی و عملی بالایی دارند. رصد از مدار کلان‌نمایی هم‌زمان فراهم می‌کند که رصدهای زمینی آن را تکمیل می‌کند و ابزارهای تخصصی، به‌ویژه کورون‌گراف‌ها، امکان مطالعهٔ ساختار تاج خورشیدی را در شرایطی می‌دهند که از سطح زمین تقریباً غیرممکن است.

  • Proba-3 با کورون‌گراف جزئیات تاج خورشیدی و تغییرات آن در نزدیکی قرص خورشید را آشکار می‌کند.
  • Meteosat و GOES-19 حرکت سایه را در مقیاس وسیع ثبت کرده و تأثیرات روشنایی و ابرپوشش را نشان می‌دهند.
  • تصاویر ایستگاه فضایی نمایی انسانی و نزدیک از پدیده ارائه می‌دهند که برای آموزش و تفسیر بصری مفید است.

افق‌های پیش رو

کسوف 12 اوت نمونه‌ای از هماهنگی مأموریت‌های مختلف برای رصد پدیده‌های سیاره‌ای بود. پیوند دادن داده‌های زمین‌نگر و خورشیدی از منابع متعدد ابزار قدرتمندی برای پژوهش‌های خورشیدی، آب‌وهوا و آموزش عمومی ایجاد می‌کند. برای اطلاعات تکمیلی دربارهٔ مأموریت‌ها می‌توانید به صفحات رسمی ناسا و ESA مراجعه کنید.

یادداشت نهایی: در شب 27–28 اوت، ماه‌گرفتگی دیگری رخ می‌دهد که سایهٔ زمین رنگ قرمز به ماه می‌دهد؛ فرصتی مناسب برای رصد و ثبت تصاویر نجومی، چه از زمین و چه از مدار.