شش گوی فلزی مرموز در ساحل استرالیا فرود آمدهاند و این پرسش را پیش روی کارشناسان قرار دادهاند که چقدر درباره آنچه از فضا به زمین میافتد، میدانیم. اوایل ماه جولای، آژانس فضایی استرالیا از کشف این قطعات کروی در منطقه ساحلی کوچک «فورست بیچ» نزدیکی شهر اینگهام خبر داد. این اجسام که رسانهها آنها را «گویهای فضایی» نامیدند، به احتمال زیاد مخازن تحت فشار یک پرتابگر فضایی هستند. تیمهای آتشنشانی کوئینزلند بلافاصله پس از کشف این اشیاء بالقوه خطرناک وارد عمل شدند و یک منطقه امنیتی به شعاع 50 متر در اطراف آنها ایجاد کردند. ماهیت و منشأ دقیق این زبالهها همچنان دست بررسی است.
مارلون سورج، مدیر اجرایی مرکز مطالعات زبالههای مداری و ورود مجدد در شرکت Aerospace Corporation، درباره این رویداد میگوید: «چالش واقعی این است که این حوزه هنوز کاملاً برای ما شناختهشده نیست و هر از گاهی با اتفاقات غیرمنتظرهای روبهرو میشویم.»
تاریخچهای از سقوط زبالههای فضایی بر استرالیا
استرالیا بارها میزبان زبالههای فضایی بوده و نقش «ضربهگیر» بقایای مداری را بر عهده گرفته است. در سال 1979 قطعاتی از ایستگاه فضایی اسکایلب آمریکا در غرب استرالیا فرود آمد. در سال 2022 قطعهای از بدنه دراگون اسپیسایکس در نیو ساوت ولز کشف شد. یک سال بعد، مخزن تحت فشار یک بوستر هندی در ساحل پرت به خشکی کشیده شد و در اکتبر 2025 نیز بخشی از موشک جیلونگ-3 چین در این کشور پیدا شد.
دستورالعمل سهمرحلهای آژانس فضایی استرالیا
فراوانی این اتفاقات به حدی رسیده که آژانس فضایی استرالیا دستورالعمل سهمرحلهای برای مواجهه با زبالههای فضایی مشکوک تدوین کرده است:
- مرحله اول: هرگز با زبالهها تماس فیزیکی نداشته باشید. اشیاء فضایی از موادی ساخته میشوند که ممکن است خطرناک باشند و تنها متخصصان آموزشدیده و تجهیز شده باید آنها را جابجا کنند.
- مرحله دوم: در صورت وجود شرایط اضطراری یا تهدیدکننده حیات، فوراً با مقامات محلی تماس بگیرید و در غیر این صورت با خط 24 ساعته پلیس برای راهنمایی ارتباط برقرار کنید.
- مرحله سوم: آژانس فضایی استرالیا را مطلع کنید. این آژانس با ارائه تخصص فنی به مقامات محلی، هماهنگی با همتایان خارجی و اپراتورها و مشاوره در خصوص تعهدات پیمانی کشور کمک میکند.
اگر قطعهای قطعاً زباله فضایی تشخیص داده شود، دولت استرالیا بر اساس تعهدات جهانی موظف است مرجع پرتابکننده را از کشف آن مطلع کند و بنا به درخواست، زباله فضایی را به کشور مبدأ بازگرداند.
راز بقای گویهای فلزی در سقوط از فضا
سورج در گفتوگو با Space.com اصلاً تعجب نمیکند که این گویهای فضایی سقوط خود را سالم پشت سر گذاشتهاند. او میگوید: «اغلب این اجسام از موادی مانند تیتانیوم ساخته میشوند که توانایی بقا فوقالعادهای دارد.»
سورج توضیح میدهد که با وجود فلزی بودن، این گویها سریعتر از یک تکه فلز توپر کاهش سرعت پیدا میکنند و ملایمتر به زمین میرسند. هنگامی که روی سطح قرار میگیرند نیز نسبت به قطعات فلزی خردشده بسیار قابلتشخیصتر هستند. اگر از تیتانیوم ساخته شده باشند، حتی گرمایش ناشی از ورود مجدد به جو نیز تأثیری بر یکپارچگی آنها نخواهد داشت.
در جامعه مطالعات زبالههای فضایی، آگاهی فزایندهای شکل گرفته که موادی مانند تیتانیوم چالشی جدی محسوب میشوند. مخازن تحت فشار با پوشش کامپوزیتی (COPV) که معمولاً در تجهیزات فضایی تولیدشده استفاده میشوند نیز از همین دست مشکلات به شمار میروند و باید با احتیاط فراوان مدیریت شوند.
راهحل در ورود کنترلشده است
سورج معتقد است بسیاری از این نگرانیها با رفتار مسئولانهتر آژانسهای فضایی و شرکتهای پرتابکننده قابل کاهش است. او میگوید: «در تصویر بزرگتر و در مورد مراحل بالایی موشک، نباید اجازه داد که بهصورت تصادفی وارد جو شوند. باید آنها را از طریق ورود کنترلشده به زمین بیاوریم و در مناطق خالی از سکنه رها کنیم.»
ورود کنترلشده به این معناست که اپراتورها مسیر فرود را از پیش برنامهریزی میکنند و قطعات بازمانده را در نواحی دورافتاده اقیانوس رها میکنند؛ جایی که هیچ خطری برای انسانها ایجاد نمیشود. این رویکرد نیازمند همکاری بینالمللی و تعهد شرکتی به ایمنی فضایی است.
تا زمانی که این استانداردها بهصورت جهانی اجرا نشوند، استرالیا احتمالاً همچنان میزبان مهمانهای ناخواستهای از مدار زمین خواهد بود. هر گوی فلزی که از آسمان فرود میآید، یادآوری است که فضا هنوز کاملاً در کنترل ما نیست و پرده از لایههای ناشناختهای برمیدارد که دانش بشری هنوز پاسخ روشنی برای آنها ندارد.
