دانشمندان با استفاده از تلسکوپ فضایی اقلیدس آژانس فضایی اروپا موفق به کشف ۳۱ اختروش قدرتمند در جهان اولیه شدهاند که قدیمیترین آنها با نوری معادل یک تریلیون خورشید میدرخشد. این اختروش که تنها ۶۷۰ میلیون سال پس از مهبانگ شکل گرفته، دورترین و قدیمیترین جرم از این نوع است که تاکنون ثبت شده است.
اختروشها؛ غولهای کیهانی درخشان
اختروشها زمانی پدید میآیند که سیاهچالههای ابرپرجرم با جرمی میلیونها یا میلیاردها برابر خورشید توسط دیسکهای چرخانی از ماده به نام دیسک برافزایشی احاطه شوند. گرانش عظیم این سیاهچالهها اصطکاک شدیدی ایجاد کرده و ماده را چنان داغ میکند که نور حاصل از آن از مجموع نور همه ستارگان کهکشان میزبان نیز فراتر میرود.
شکار اختروشهای اولیه با اقلیدس
تلسکوپ فضایی اقلیدس که در سال ۲۰۲۳ پرتاب شد، در مأموریت خود برای کشف اختروشهای اولیه موفقیت چشمگیری داشته است. دامینگ یانگ، رهبر تیم از دانشگاه لیدن هلند، میگوید: «این اختروشهای اولیه به دوران نوزادی جهان بازمیگردند. با مطالعه آنها میتوانیم چگونگی شکلگیری و رشد سریع این سیستمهای عظیم را بهتر درک کنیم.»
پیش از این، دانشمندان حدود یک دهه زمان صرف میکردند تا تنها ده اختروش اولیه را بیابند، اما اقلیدس تنها در یک سال موفق به شناسایی ۳۱ مورد شده است.
نوک کوه یخ
این گنجینه شامل نه تنها درخشانترین اختروشها، بلکه برخی نمونههای کمنورتر نیز میشود که امکان مطالعه این اجرام به عنوان یک جمعیت را فراهم کرده است. در میان ۳۱ اختروش جدید، دو مورد با نامهای EUCL J172902.75+641018.1 و EUCL J125308.55+705432.3 با قدمت ۶۷۰ میلیون سال پس از مهبانگ، قدیمیترین اختروشهای مستند شده هستند.
پنجرهای به دوران بازترکیبی
این اختروشها به دوران بازترکیبی تعلق دارند، زمانی که جهان از «عصر تاریک» خارج شد و فوتونها آزادانه در کیهان سفر کردند. مطالعه این اجرام میتواند به درک بهتر چگونگی شکلگیری اولین کهکشانها کمک کند. والریا پتورینو، دانشمند پروژه اقلیدس در ESA، میگوید: «اختروشهای باستانی ماشینهای زمانی هستند که ما را به جهان اولیه میبرند.»
این اکتشافات در چارچوب پیمایش گسترده اقلیدس انجام شده که قرار است حدود یکسوم از کل آسمان بالای زمین را پوشش دهد. دانشمندان امیدوارند با ادامه این پیمایش، اسرار بیشتری از «جهان تاریک» و نخستین لحظات پس از مهبانگ فاش شود.
