مکملهای روغن ماهی: راهی برای پیشگیری از آلزایمر؟
اسید دوکوزاهگزانوئیک (DHA)، یک اسید چرب امگا-3 که به وفور در ماهیهای چرب مانند خالماهی و ساردین یافت میشود، سالهاست که به عنوان یک مکمل برای تقویت عملکرد شناختی و پیشگیری از زوال عقل توصیه میشود. اما آیا این مکملها واقعاً به مغز میرسند و تأثیر مفیدی دارند؟ یک مطالعه جدید از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) پاسخ جالبی به این سوال داده است.
مطالعه جدید USC: DHA به مغز میرسد، اما...
تیم تحقیقاتی به رهبری حسین ناجی یاسین، مدیر مرکز سلامت مغز شخصیشده در USC، یک کارآزمایی بالینی دو ساله روی ۳۶۵ فرد مسن (۵۵ تا ۸۰ سال) که در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری آلزایمر بودند، انجام داد. نزدیک به نیمی از شرکتکنندگان (۴۷ درصد) دارای آلل APOE ε4، قویترین عامل خطر ژنتیکی برای آلزایمر دیررس، بودند. نتایج این مطالعه در مجله معتبر علمی منتشر شده است.
طراحی مطالعه
شرکتکنندگان به طور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول روزانه ۲۰۰۰ میلیگرم DHA و گروه دوم دارونما (مخلوط روغن ذرت و سویا) دریافت کردند. این مطالعه به صورت دوسوکور انجام شد تا سوگیریها به حداقل برسد.
یافتههای کلیدی
- رسیدن DHA به مغز: اندازهگیری سطح DHA در مایع مغزی-نخاعی نشان داد که پس از شش ماه، غلظت آن در گروه DHA ۱۷ درصد افزایش یافت. این افزایش صرف نظر از وجود آلل APOE ε4 رخ داد.
- عدم تأثیر بر عملکرد شناختی: پس از ۲۴ ماه، آزمونهای استاندارد حافظه و شناخت (مانند RBANS) هیچ تفاوت معنیداری بین گروه DHA و دارونما نشان نداد.
- عدم تغییر در ساختار مغز: حجم هیپوکامپ (ناحیه مهم برای حافظه) در دو گروه مشابه بود و کاهش معنیداری در آتروفی مغز مشاهده نشد.
چرا DHA مؤثر نبود؟
محققان چندین توضیح احتمالی برای این شکست ارائه میدهند:
- آنزیم cPLA2: فعال شدن آنزیم فسفولیپاز A2 وابسته به کلسیم ممکن است DHA را قبل از ادغام در غشاهای سیناپسی تجزیه کند.
- عوامل خطر قلبی-عروقی: بسیاری از شرکتکنندگان دارای چاقی، فشار خون بالا و کمتحرکی بودند که التهاب مزمن ناشی از آنها اثرات مکمل را خنثی کرده است.
- سن و کاهش شناختی کم: میانگین سنی ۶۶ سال و کاهش شناختی جزئی در طول مطالعه، تشخیص اثر محافظتی را دشوار کرد.
- تأثیر همهگیری کووید-۱۹: ۳۸ درصد از شرکتکنندگان قبل از پایان مطالعه ترک کردند که ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشد.
به گفته یاسین: «همه امیدوارند یک راه حل جادویی برای پیشگیری از آلزایمر وجود داشته باشد، اما نمیتوانیم بگوییم که مکملهای روغن ماهی از سلامت مغز محافظت میکنند. اگرچه امگا-3 نقش مهمی در شکلگیری اتصالات سلولهای مغزی دارند، نتایج ما از این مکملها به عنوان یک اقدام پیشگیرانه حمایت نمیکند.»
آینده تحقیقات
تیم تحقیقاتی قصد دارد در آینده بر چگونگی متابولیسم DHA در مغز و عوامل مؤثر بر آن تمرکز کند. همچنین بررسی ترکیبات دیگر مانند اسیدهای چرب امگا-3 با دوزهای متفاوت یا در جمعیتهای خاص میتواند مسیرهای جدیدی را باز کند.
