قطع ارتباط باکتریایی؛ راهی نوین برای سلامت دهان
باکتریهای ساکن دهان ما دائماً از طریق سیگنالهای شیمیایی با یکدیگر در ارتباط هستند. حالا پژوهشگران دانشگاه مینهسوتا کشف کردهاند که میتوان با قطع این مکالمات، بدون نیاز به کشتن باکتریهای مفید، از تجمع پلاکهای مضر و بیماری لثه جلوگیری کرد. این یافته که در مجله npj Biofilms and Microbiomes منتشر شده، میتواند دریچهای تازه به سوی درمانهای هوشمندانهتر برای بیماریهای عفونی بگشاید.
هدفگیری سیستم ارتباطی باکتریها
دهان انسان میزبان حدود ۷۰۰ گونه باکتریایی است که بسیاری از آنها از طریق فرآیندی به نام سنجش حد نصاب با استفاده از مولکولهای سیگنالدهندهای به نام «ان-آسیل هموسرین لاکتون» (AHL) با هم ارتباط برقرار میکنند. تیم تحقیقاتی متشکل از دانشکده علوم زیستی و دانشکده دندانپزشکی دانشگاه مینهسوتا موفق شدند با استفاده از آنزیمهای تخصصی به نام لاکتوناز، این سیگنالها را حذف کرده و جمعیت باکتریهای مفید را افزایش دهند.
- باکتریهای پلاک دندان در محیطهای هوازی (بالای خط لثه) سیگنالهای AHL تولید میکنند که حتی بر باکتریهای محیطهای بیهوازی (زیر لثه) نیز تأثیر میگذارند.
- حذف سیگنالهای AHL با لاکتونازها جمعیت باکتریهای مرتبط با سلامت دهان را افزایش داد.
- آنزیمهای انتخابشده میتوانند جوامع پلاک را بازسازی کرده و میکروبیوم سالمتری ایجاد کنند.
میکائیل الیاس، دانشیار علوم زیستی و نویسنده ارشد مطالعه، میگوید: «پلاک دندان درست مثل یک اکوسیستم جنگلی توسعه مییابد. گونههای پیشگام مانند استرپتوکوک و اکتینومایسس بیضررند و با سلامت دهان مرتبط هستند، اما کلونیسازهای دیرتر مانند باکتریهای کمپلکس قرمز (پورفیروموناس جینجیوالیس) عامل بیماری پریودنتال محسوب میشوند. با مختل کردن سیگنالهای شیمیایی، میتوان جامعه پلاک را در مرحله سالم نگه داشت یا به آن بازگرداند.»
نقش شگفتانگیز اکسیژن
محققان دریافتند که میزان اکسیژن نقش تعیینکنندهای در رفتار این سیگنالها دارد. در شرایط هوازی، مسدود کردن سیگنالدهی AHL منجر به افزایش باکتریهای مفید شد، اما افزودن AHL در شرایط بیهوازی رشد باکتریهای بیماریزا را تقویت کرد.
راکش سیکدار، نویسنده اصلی مقاله، توضیح میدهد: «آنچه واقعاً قابل توجه است این است که دسترسی به اکسیژن همه چیز را تغییر میدهد. سنجش حد نصاب ممکن است در بالای لثه و زیر آن نقشهای کاملاً متفاوتی ایفا کند. این بینش پیامدهای عمدهای برای درمان بیماریهای پریودنتال دارد.»
آینده درمانهای هوشمند
این کشف نشان میدهد که میتوان به جای نابودی کامل باکتریها، رفتار آنها را هدف قرار داد. گام بعدی تحقیق، بررسی چگونگی استفاده از این روش برای توسعه درمانهای موضعی یا خوراکی است که سلامت دهان را بدون ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی تضمین میکنند. این رویکرد نه تنها در دندانپزشکی، بلکه در مقابله با سایر عفونتهای مقاوم به دارو نیز کاربرد خواهد داشت.
