السالوادور پنج سال پس از اعلام بیتکوین بهعنوان پول قانونی
السالوادور پس از پنج سال اجرای قانونیکردن بیتکوین تجربهای نمادین بهدست آورد که از نظر نمادین بیسابقه اما از نظر تأثیر عملی محدود بود. وعدههایی مانند کاهش هزینه حوالهها و افزایش شمول مالی برای افراد بدون حساب بانکی در عمل تأثیر ماندگاری نداشت.
علل ناکامی وعدهها
کیف پول دولتی «چیوو» امکان انتقال وجه به حسابهای بانکی را فراهم کرد، اما موانع ساختاری دسترسی به خدمات مالی را برنچید. پژوهشهای NBER نشان میدهد که بسیاری از کاربران فقط از پاداش اولیه ثبتنام (۳۰ دلار بیتکوین) استفاده کردند و بیش از ۶۰٪ کاربران اولیه پس از خرجکردن آن، معاملات بعدی انجام ندادند؛ یعنی انگیزههای موقتی اعتماد و استفاده پایدار را تأمین نکردند.
حوالهها: امید یا واقعیت؟
در سال ۲۰۲۴ حوالهها نزدیک به ۲۴٪ از تولید ناخالص داخلی السالوادور را تشکیل میدادند که ۹۸٪ آن از آمریکا میآمد. ازآنجاکه کشور بیش از دو دهه پیش دلار آمریکا را بهعنوان ارز رسمی پذیرفته بود، مزیت کاهش هزینه تبدیل ارز توسط بیتکوین تا حد زیادی منتفی شد. تا ۲۰۲۴ سهم تراکنشهای مبتنی بر کیفپولهای رمزنگاری در حوالهها به حدود ۱٪ کاهش یافت (پایینتر از اوج ۱.۷٪ در ۲۰۲۰–۲۰۲۱).
پذیرش در فروشگاهها و زندگی روزمره
تحقیقات میدانی نشان میدهد پذیرش بیتکوین در نقطه فروش بسیار محدود است. در یک آزمایش میدانی در سانسالوادور تنها ۴ فروشگاه از ۲۱ فروشگاه یک مرکز خرید پرداخت با بیتکوین را اعلام کردند و فقط یکی از آنها تجربه پرداخت روانی ارائه داد. بهجز مراکز گردشگری خاص مانند ال زونته که اقتصادهای محلی مبتنی بر بیتکوین شکل گرفتهاند، استفاده روزمره از بیتکوین برای بسیاری از مردم دشوار و نامعمول باقی ماند.
فشار بینالمللی و تغییر موضع دولت
در دسامبر ۲۰۲۴ دولت السالوادور توافق تأمین مالی ۱.۴ میلیارد دلاری با صندوق بینالمللی پول امضا کرد و متعهد شد نقش مستقیم دولت در پروژههای بیتکوینی را کاهش دهد. اصلاحات بعدی قانون پذیرش بیتکوین را داوطلبانه اعلام کرد، مالیاتها را به دلار تعیین نمود و مشارکت بخش عمومی در فعالیتهای مرتبط با بیتکوین را محدود کرد؛ اقداماتی که بسیاری از اجزای رادیکال طرح اولیه را خنثی کردند.
نتایج کارشناسی
صندوق بینالمللی پول در بررسیهای خود نتیجه گرفت که بیتکوین شواهد قوی از کارایی برای افزایش شمول مالی ارائه نکرده و اثر آن بر دسترسی به خدمات بانکی اندک بوده است. پژوهشگران میگویند «پذیرش تدریجی» دولتی هرگز به پذیرش گسترده در پرداختهای روزمره تبدیل نشد و بخش قابلتوجهی از زیرساختها بلااستفاده ماند.
میراث و درسهای جهانی
السالوادور هرچند نتوانست بیتکوین را به ابزار رایج زندگی روزمره تبدیل کند، اما اولین تجربه ملی از پذیرش دولتی بیتکوین را فراهم آورد. این تجربه پرسشهای سیاستی را از «آیا دولت میتواند بیتکوین داشته باشد؟» به «چرا تاکنون این کار انجام نشده بود؟» منتقل کرد و یک «اثبات مفهوم» عملی برای سیاستگذاران و فعالان بلاکچین ساخت.
نکات کاربردی برای سیاستگذاری
- ابتدا باید نیازهای واقعی مردم (مثل کاهش هزینههای حواله) شناسایی و اولویتبندی شوند؛ نمادها کفایت نمیکنند.
- مشوقهای موقتی مانند پاداش ثبتنام رفتار استفاده پایدار را تضمین نمیکنند؛ برنامههای بلندمدت لازم است.
- همزمانی نوآوری فنی با سازوکار پولی موجود (مثلاً دلار رسمی) میتواند بسیاری از مزایا را خنثی کند.
- نمادها و پروژههای نمایشی توجه جلب میکنند، اما تبدیل آنها به ابزار سیاست عمومی کارآمد مستلزم زیرساخت، آموزش و جلب اعتماد است.
آزمایش السالوادور هم هشدار دارد و هم الهامبخش: هشدار نسبت به انتظارهای غیرواقعی و الهام برای آزمون سیاستهای جدید در مقیاس ملی. زمان مشخص میکند کدام عناصر این تجربه در سیاستهای جهانی ارز دیجیتال تکرار خواهند شد و کدام کنار گذاشته میشوند.
مطالعه بیشتر: صفحه ویکیپدیا درباره بیتکوین و تحلیلهای NBER و IMF منابع مفیدی برای ادامه پژوهشاند.
