یک پروژهٔ ساده و آزمایشی نشان داد با نصب خنککنندهٔ دوبرجی CPU روی کارتهای سری GTX 10 میتوان دما، مصرف برق و عملکرد را همزمان بهبود بخشید. مود خنککننده GTX 1080 Ti در بهترین اجرای آزمایشی تا 30–32°C کاهش دمای نقطهٔ داغ، کاهش حدود 30 وات در مصرف و در برخی سناریوها افزایش تا 9% در فریم را ثبت کرد.
ایده و روش اجرا
پروژه توسط کاربری با نام TrashBench اجرا شد. او پوشش و هیتسینک کارخانهای کارت را باز و بخشهایی از آرایهٔ پرهها را تراش داد تا پشت صفحهٔ تماسِ هیتسینک با هستهٔ GPU در دسترس قرار گیرد. سپس یک خنککنندهٔ استاندارد CPU را مستقیماً به صفحهٔ تماس پیچ کرد و از فنهای 120 میلیمتری و یک هیترِیدِر دوبرجی برای نمونهها استفاده نمود.
منطق کار ساده است: خنککنندههای CPU معمولاً سطح و هندسهٔ پرهٔ بزرگتری دارند که در دفع گرمای متمرکز عملکرد بهتری نشان میدهند. برای اطلاعات پایه دربارهٔ خنککنندههای پردازنده میتوانید به صفحهٔ خنککنندههای CPU مراجعه کنید.
نتایج عملی روی سه کارت
GTX 1060
با یک فن 120 میلیمتری و حذف چند پره، دمای نقطهٔ داغ تحت بار از 46°C به 45°C رسید. نصب خنککنندهٔ تکبرجی کامل کاهش دما تا 9°C را نشان داد و فرکانسها کمی بالاتر رفتند. با خنککنندهٔ دوبرجی و اورکلاک، در بازی Shadow of the Tomb Raider حدود 9% فریم بیشتر ثبت شد و دما حدود 6°C پایینتر بود.
GTX 1070 (Asus Strix)
این نمونه بعد از نصب خنککنندهٔ دوبرجی تا 20°C خنکتر شد، مصرف برق حدود 15 وات کاهش یافت و فرکانسها افزایش پیدا کردند. TrashBench تا 2,200 MHz را آزمایش کرد اما 2,177 MHz پایدارترین حالت بود؛ معادل نزدیک به 200 MHz افزایش نسبت به حالت پیشفرض و حدود 7% افزایش فریم.
GTX 1080 Ti — جزئیات مود خنککننده GTX 1080 Ti
در مورد 1080 Ti که معمولاً TDP نزدیک به 250 وات دارد، هیتسینک کارخانهای بزرگتری استفاده شده است. برای مقایسهٔ عادلانه، TrashBench ابتدا خنککنندهٔ کارخانهای 1060 را روی 1080 Ti قرار داد و سپس خنککنندهٔ دوبرجی را آزمایش کرد. نتیجه: خنککنندهٔ دوبرجی همان سطح فرکانس را با مصرف حدود 30 وات کمتر ارائه داد (حدود 12% صرفهجویی).
در بهترین اجراها نقطهٔ داغ کارت از 72°C با هیتسینک کارخانهای به 42°C با خنککنندهٔ دوبرجی رسید؛ کاهش نزدیک به 30°C. در اجرای دیگری اختلاف 23°C بود و حتی پس از اورکلاک تا 2,152 MHz، مودشده همچنان حدود 19°C خنکتر باقی ماند (اگرچه در آن حالت مصرف کمی افزایش یافت).
علت کاهش همزمان دما و مصرف
دو عامل اصلی دخیلاند: ابتدا کاهش دما اجازه میدهد کارت در فرکانسهای بالاتر بدون افزایش چشمگیر ولتاژ کار کند. دوم، بهبود تبادل حرارت و جریان هوا گاهی امکان کارکرد با ولتاژ یا جریان پایینتر برای دستیابی به همان فرکانس را فراهم میکند؛ نتیجه مصرف پایینتر همراه با توان مفید برابر یا بیشتر است.
مناسبت و ریسکها؛ آیا باید این مود را تکرار کنید؟
- این پروژه مناسب تستبنچ باز و افرادی است که تجربهٔ کار با ابزار مکانیکی و قطعات الکترونیکی دارند.
- برداشتن خنککنندهٔ کارخانهای معمولاً گارانتی را باطل میکند و خطر آسیب به برد، صفحهٔ تماس یا قطعات را افزایش میدهد.
- برای اکثر کاربران، بهینهسازی جریان هوا در کیس یا خرید خنککنندههای Aftermarket طراحیشده برای GPU گزینهٔ ایمنتر و مؤثرتری است.
- اگر قصد امتحان دارید: قبل از هر کاری از نحوهٔ اتصال صفحهٔ تماس و نقاط حرارتی اطلاع کامل کسب کنید و اتصالات الکتریکی و مسیرهای خنککننده را محافظت کنید.
خلاصه و نتیجهگیری
مود خنککننده GTX 1080 Ti نمونهای از تغییر خلاقانه در خنکسازی سختافزار دسکتاپ است که میتواند منجر به کاهش دما، کاهش مصرف و افزایش کارایی شود؛ اما با ریسکهای مشخص. برای کاربردهای روزمره، راهحلهای استاندارد طراحیشده برای GPU امنترند؛ برای علاقهمندان و آزمایشگاهها، این روش یک اثبات مفهوم جالب و الهامبخش است.
منابع مرتبط: صفحهٔ سری GeForce GTX 10 در ویکیپدیا و مبحث خنککنندههای پردازنده در ویکیپدیا.
