جامعه اورکلاکرها و علاقهمندان به سختافزار موفق شدند قفل سنسورهای حرارتی محصور شده در کارتهای گرافیک سری RTX 50 انویدیا (معماری بلکول) را بشکنند. اکنون با انتشار یک پلاگین جدید به نام Hotspot.dll که برای نرمافزار محبوب MSI Afterburner طراحی شده، کاربران میتوانند دمای هر یک از ماژولهای حافظه را به صورت جداگانه و با جزئیات کامل رصد کنند.
این دستاورد حاصل تلاش اعضای انجمن Overclock.net (OCN) به ویژه کاربری با نام asder00 است. پیش از این نیز همین تیم موفق شده بودند سنسور داغترین نقطه (Hotspot) را که انویدیا در ابزارهای داخلی خود مانند MODS مخفی کرده بود، برای عموم قابل دسترس کنند. حالا با همکاری چندین متخصص برجسته، گام بلندتری در جهت شفافسازی حرارتی کارتهای انویدیا برداشته شده است.
چرا انویدیا این سنسورها را مخفی کرده بود؟
انویدیا از طریق API اختصاصی خود به نام NVAPI دسترسی محدودی به دادههای سنسورهای حرارتی فراهم میکند. اما برخی از مهمترین سنسورها مانند دمای دقیق ماژولهای حافظه (VRAM) عمداً از دید توسعهدهندگان نرمافزارهای مانیتورینگ پنهان نگه داشته شده بودند. دلیل این محدودیتها اغلب به توافقنامههای تجاری با شرکای تولیدکننده بازمیگردد. برای مثال MSI به عنوان یکی از شرکای اصلی انویدیا، نمیتواند در نرمافزار Afterburner خود به صورت قانونی دادههایی را که به طور رسمی در NVAPI منتشر نشده، جمعآوری کند.
با این حال ابزارهای شخص ثالث مانند HWiNFO و AIDA64 تحت چنین محدودیتهایی نیستند. انتظار میرود این نرمافزارها به زودی قابلیت نمایش دمای تکماژولهای حافظه را اضافه کنند. جالب اینکه آخرین نسخه بتا HWiNFO (شماره 6304) پیش از این هم از این قابلیت پشتیبانی کرده و توانسته دمای تمام 16 ماژول حافظه GDDR7 کارت GeForce RTX 5090 را به درستی گزارش دهد.
پشت صحنه یک موفقیت جمعی
این پیشرفت حاصل کار یک تیم نیست. لیست مشارکتکنندگان شامل نامهای بزرگی در دنیای سختافزار است:
- Alexey “Unwinder” Nicolaychuk – توسعهدهنده اصلی MSI Afterburner
- olealgoritme – خالق ابزار متنباز خوانش دمای GDDR6/GDDR6X در لینوکس
- Paulo Gomes – مودر حرفهای سختافزار برزیلی
- Martin “Mumak” Malík – خالق نرمافزار HWiNFO
این همکاری باعث شده پلاگین Hotspot.dll علاوه بر دمای داغترین نقطه GPU، خوانشهای کانال حرارتی قالب (Die Thermal Channel)، میانگین دمای قالب، دمای اتصال حافظه و دادههای حرارتی هر تراشه DRAM را نمایش دهد.
سازگاری گسترده و آیندهنگری
یکی از نکات جالب توجه این پلاگین، سازگاری وسیع آن است. Hotspot.dll با تمامی انواع حافظههای جدید انویدیا یعنی GDDR6، GDDR6X و GDDR7 کار میکند. بنابراین نه تنها کل سری RTX 50 (از RTX 5050 تا RTX 5090) بلکه نسلهای قبلی مانند RTX 40 (Ada Lovelace) و RTX 30 (Ampere) نیز تحت پوشش قرار میگیرند. البته تمرکز اصلی توسعه روی معماری بلکول بوده، اما انتظار میرود در نسلهای قبل هم به خوبی عمل کند.
دسترسی به این دادهها چه فایدهای دارد؟
نظارت بر دمای مجزای هر ماژول حافظه، سطح بیسابقهای از شفافیت را برای اورکلاکرها و تکنسینها فراهم میکند. اگر یک ماژول خاص بیش از حد گرم شود، کاربر میتواند مستقیماً مشکل را شناسایی و رفع کند؛ خواه با بهبود جریان هوا در کیس، تعویض ترمال پدها، یا تغییر پروفایل فن. این قابلیت برای عیبیابی خرابیهای احتمالی و بهینهسازی عملکرد در بارهای سنگین کاری مانند رندرینگ و استخراج، بسیار حیاتی است.
به نظر میرسد دوره پنهانکاری سنسورهای کلیدی در کارتهای انویدیا رو به پایان است. جامعه متخصصان سختافزار بار دیگر ثابت کردهاند که هیچ سنسوری برای همیشه در پشت دیوارهای NVAPI مخفی نمیماند.
