نیروهای ارتش آمریکا این هفته با استفاده از سامانهٔ «لیزر چندمنظوره ارتش با انرژی بالا» (Army Multipurpose High Energy Laser System) سه پهپاد را که مظنون به عملیات برای کارتلهای مکزیک بودند، سرنگون کردند. منابع خبری از جمله CBS News گزارش دادهاند که این اقدام بین شب سهشنبه و بامداد چهارشنبه و تحت فرماندهی فرماندهی شمالی ایالات متحده (U.S. Northern Command) انجام شده است. خبرگزاریها میگویند انتشار جزئیات از سوی ارتش به دلایل امنیت عملیاتی محدود مانده است.
چه رخ داد و چرا اهمیت دارد
سرتیپ کورتیس تیلور، فرمانده نیروی مشترک مرز جنوبی، اعلام کرده است که شبکههای کارتل بهطور فزایندهای از پهپادها برای تسهیل قاچاق انسان و جمعآوری اطلاعات علیه نیروها و شرکای اجرای قانون استفاده میکنند. او تأکید کرده ترکیب اقدامات چندلایهٔ مقابلهای با توانمندیهای انرژی هدایتشده نشان میدهد واشنگتن قصد ندارد اینگونه تهدیدها را نادیده بگیرد. سخنگوی نظامی نیز گفته عملیات در هماهنگی با شرکای مرزی انجام شده، اما مشخص نیست پهپادها دقیقاً بر فراز حریم هوایی آمریکا بودهاند یا مکزیک.
پیشینه و موارد مشابه
استفاده از لیزر برای مقابله با تهدیدهای هوایی اخیر سابقه دارد. در ماههای گذشته پنتاگون از سامانههای لیزری برای رهگیری اهداف استفاده کرده که گاه پیامدهای غیرمنتظرهای به همراه داشته است؛ از جمله تعطیلی موقت یک فرودگاه پس از شناسایی نادرست اهداف و سرنگونی پهپادی که بعدها مشخص شد متعلق به اداره گمرک و حفاظت مرزی آمریکا (CBP) بوده است. این اتفاقات اهمیت دقت تشخیص هدف و استانداردهای کنترلی را برجسته میکنند.
برای مرور مفاهیم فنی مرتبط میتوانید به صفحهٔ ویکیپدیا دربارهٔ سلاحهای انرژی هدایتشده مراجعه کنید؛ این فناوریها سریعاً در حال پیشرفتاند، اما نیاز به چارچوبهای عملیاتی و شفافیت بیشتر دارند.
چشمانداز جهانی و هزینهها
چند کشور دیگر نیز به سامانههای لیزری پدافندی روی آوردهاند: بریتانیا برنامهٔ استقرار سامانهٔ DragonFire بر روی شناورها را دنبال میکند و چین نمونههای قابلحملی معرفی کرده که محدودهٔ مؤثر آنها تا حدود 488 متر (حداکثر تقریباً 1,600 فوت) اعلام شده است. مزیت اقتصادی این فناوری هزینهٔ پایین نسبت به تسلیحات سنتی است؛ برخی گزارشها هزینهای در حدود 13 دلار برای هر شلیک را مطرح کردهاند که بهمراتب کمتر از هزینهٔ موشک یا سامانههای رهگیر است.
برای آشنایی بیشتر با مفاهیم مرتبط میتوانید به صفحهٔ ویکیپدیا دربارهٔ سامانههای پرتابدستی موشک به سمت هواپیما (MANPADS) و بررسی نقش پهپادها در درگیریهای اخیر مانند جنگ اوکراین در عملیاتهای اخیر مراجعه کنید.
ریسکها و پیامدهای سیاسی-حقوقی
مزایای فنی لیزرها در مقابله با پهپادها مشخص است، اما ریسکهای قابلتوجهی نیز وجود دارد: از جمله خطا در تشخیص هویت هدف، پیامدهای دیپلماتیک در صورت عبور مرزها و مسائل مربوط به مسئولیتپذیری در حادثههای ناخواسته. وقتی عملیات هدفگیری در نزدیکی یا فراتر از مرز ملی انجام میشود، هماهنگی با کشور همسایه و شفافسازی قواعد عمل اهمیت حیاتی پیدا میکند.
اولویتهایی که باید در نظر گرفته شوند
- تقویت دقت حسگرها و مکانیزمهای تأیید هویت هدف پیش از شلیک؛
- ایجاد سازوکارهای همکاری منطقهای و تبادل اطلاعات میان مقامات آمریکا و مکزیک؛
- تدوین چارچوبهای حقوقی و استانداردهای شفاف برای کاربرد سامانههای انرژی هدایتشده در مرزها؛
- گزارشدهی شفاف دربارهٔ عملیات و بازبینی رویدادها برای کاهش احتمال وقوع خطاهای مشابه.
تحولات بعدی
انتظار میرود ارتش و نهادهای مرزبانی بهتدریج جزئیات بیشتری منتشر کنند یا هماهنگیهای منطقهای را افزایش دهند. روندهای فنی و حقوقی در ماههای آتی تعیینکننده خواهد بود تا مشخص شود سامانههای انرژی هدایتشده چگونه در عمل و در چارچوب قوانین بینالمللی و همکاریهای مرزی به کار گرفته خواهند شد.
