ژنومهای آبله در دو مومیایی ۵۰۰ ساله اینکا — قدیمیترین شواهد در آمریکا
دو مومیایی اینکایی از شمال شیلی حاوی دیانای ویروس آبله (واریولا) هستند که قدمت آنها بین سالهای 1492 و 1631 تخمین زده میشود. پژوهشی منتشرشده در Science بازسازی این ژنومها را بهعنوان نخستین شواهد مولکولیِ ورود آبله به آمریکا طی دوره استعمار اروپایی گزارش میکند.
کشف و روششناسی
تحلیل دیانای باستانی روی دو فرد اینکایی — یک زن و یک مرد بالغ — منجر به بازیابی ژنومهای ویروس واریولا شد. کیفیت و نمایهٔ دادهها امکان قرار دادن این نمونهها در درخت فیلوژنتیک و مقایسه با سلالههای شناختهشده را فراهم کرد.
نتایج فیلوژنتیک و منشأ
ژنومهای بازسازیشده در شاخهای قرار گرفتند که از یک سلالهٔ اروپایی جدایی یافته و قبل از سلالههای مدرن میآید. این ترتیب تکاملی نشان میدهد آبله از اروپا وارد قارهٔ آمریکا شده است؛ نتیجهای که پیش از این عمدتاً بر اساس منابع مکتوب مطرح میشد و حالا با شواهد مولکولی پشتیبانی میشود.
یافتههای کلیدی
- قدمت ژنومها: بین 1492 و 1631.
- همسانی ژنومها: نشانهٔ اپیدمی محلی یا آلودگی توسط همان سلالهٔ ویروسی.
- محل درخت تکاملی: بین سلالههای اروپایی قرون وسطی و سلالههای مدرن قرار میگیرند.
- تغییراتِ میزبانمحور: جهشهایی بهنحوی رخ داده که ژنهایی را غیرفعال کردهاند که در ویروسهای مرتبط امکان آلوده کردن گونههای غیرانسانی را فراهم میکرد؛ فرایندی که واریولا را بهتدریج انسانمحور ساخت.
محققان از Trinity College Dublin و دیگر مؤسسات میگویند این کشف غیرمنتظره بود؛ در آغاز هدفِ آنها بازسازی تاریخ جمعیتی منطقه بود، نه شناسایی پاتوژنهای باستانی، اما نتایج تصویری مستقیم از حضور واریولا در آن دوره ارائه میکند.
اهمیت تاریخی و انسانی
آبله تا پیش از ریشهکنی در 1980 یکی از مرگبارترین بیماریها بود. شواهد تاریخی و مطالعات جمعیتی نشان میدهد ترکیب آبله، خشونت، بردهداری و سایر بیماریها موجی از مرگ و کاهش جمعیت بومی را رقم زد؛ کاهشهایی که در برخی مناطق تا حدود 90% گزارش شده است. ژنومهای باستانی شواهد مستقیمی از حضور ویروس ارائه میکنند و روایتهای تاریخی را تقویت مینمایند.
پیامدهای علمی
این مطالعه نه تنها منشأ ورود آبله به آمریکا را روشنتر میکند، بلکه دیدگاهی از تکامل واریولا در دوره استعمار فراهم میسازد. با یافتن نمونههای بیشتر در نقاط مختلف قاره، میتوان نقشهٔ دقیقتری از انتشار و تغییرات ژنتیکی ویروس ترسیم کرد؛ دادههایی که برای درک پاتوژنهای مرتبط مانند mpox نیز مفید خواهد بود.
اهمیت مطالعهٔ پاتوژنهای باستانی
بررسی ژنومهای باستانی به فهم سازگاری ویروسها در طول زمان، تغییر میزبانها و از دست رفتن یا پیدایش ویژگیهای بیماریزایی کمک میکند. این چشمانداز تاریخی، درک مسیرهای تکاملی احتمالی پاتوژنهای امروزی و ارزیابی ریسکهای آینده را بهبود میبخشد.
گامهای بعدی و ملاحظات اخلاقی
نویسندگان مطالعه خواستار جستجوی گستردهتر نمونههای باستانی در سراسر قارهٔ آمریکا هستند تا تاریخ تکاملی و جغرافیایی واریولا با دقت بیشتری مشخص شود. همزمان بر ضرورت همکاری با جوامع بومی و رعایت ملاحظات اخلاقی هنگام نمونهبرداری و تفسیر نتایج تأکید میکنند.
منابع و مراجع: مقاله منتشرشده در Science، صفحات مرجع دربارهٔ ویروس واریولا و نتایج ارائهشده توسط محققان Trinity College Dublin.
