آمار رسمی اپراتور شبکه هیدروژن آلمان رقمی نزدیک به ۶ گیگاوات رزرو پرداختشده را نشان میدهد؛ اما بررسی ترکیب این آمار تصویر متفاوتی از تقاضای واقعی ارائه میکند و نباید مستقیماً بهعنوان معیار تقاضای قطعی تفسیر شود.
چرا ۶ گیگاوات چشمگیر به نظر میرسد اما واقعی نیست
گزارش FNB Gas سه قلم ظرفیت را بهصورت یک عدد واحد اعلام کرده: حدود ۲.۷ گیگاوات رزرو «ورود» (entry)، حدود ۲.۳ گیگاوات رزرو «خروج» (exit) و حدود ۰.۵–۰.۶ گیگاوات ظرفیت حملونقل بینخُردها. برای اپراتور خطلوله، تفکیک ورود و خروج منطقی و لازم است؛ اما جمعزدن این اقلام به معنی جمع زدن تقاضای مستقل نیست. هیدروژنی که در یک نقطه وارد شبکه شود و در نقطهای دیگر برداشت شود، همزمان میتواند بهعنوان ظرفیت ورود و خروج محاسبه شود و بدینترتیب در مجموع ۶ گیگاواتی دوبار شمرده شود.
ابعاد شبکه در برابر رزروها
شبکهٔ هیدروژن هستهای مصوب آلمان قرار است حدود ۹۰۴۰ کیلومتر طول داشته باشد، با هزینهٔ تقریبی ۱۸.۹ میلیارد یورو و ظرفیتی در سطح طراحی نزدیک به ۱۰۱ گیگاوات ظرفیت ورود و ۸۷ گیگاوات ظرفیت خروج تا اوایل دههٔ ۲۰۳۰. اوج رزروها تنها حدود ۳.۳٪ از ظرفیت ورود برنامهریزیشده و ۲.۶٪ از ظرفیت خروج برنامهریزیشده را پوشش میدهد؛ رقمی که نشاندهندهٔ اشباع یا شتابگرفتن گستردهٔ تقاضا نیست.
نوع قراردادها چقدر مستحکم است؟
بخش عمدهٔ رزروهای گزارششده قراردادهای بلندمدت قطعی نیستند. اپراتورهایی مانند ONTRAS به مشتریان امکان میدهند برای حفظ دسترسی به ظرفیت آینده، بدون تعهد بلندمدت حق رزرو تهیه کنند و در آینده تصمیم به تبدیل رزرو به خرید واقعی بگیرند. هزینهٔ نگهداری این گزینه نیز نسبتاً پایین است: ONTRAS معادل ۲.۵٪ از تعرفهٔ سالانه ظرفیت و GASCADE حدود ۴٪ دریافت میکنند و در برخی شرایط پرداختهای پیشین قابلاعتباردهی در برابر رزرو واقعی خواهد بود.
نمونهٔ روشن: TotalEnergies در لیونا
TotalEnergies تا ۵۰۰ مگاوات ظرفیت برداشت برای پالایشگاه لیونا از حوالی ۲۰۳۰ رزرو کرده است. بر مبنای تعرفهٔ فعلی سهم ظرفیت، بهرهبرداری واقعی ۵۰۰ مگاوات برای یک سال نزدیک به ۱۲.۵ میلیون یورو هزینه خواهد داشت؛ در حالی که نگهداشتن «گزینهٔ» رزرو حدود ۳۱۲٬۵۰۰ یورو در سال هزینهبر است. این رفتار برای یک شرکت بزرگ نفتی تصمیم مدیریتی منطقی برای حفظ گزینههای راهبردی است، اما با امضای یک قرارداد بلندمدت برای مصرف مستمر ۵۰۰ مگاوات کاملاً متفاوت است.
تقاضا بیشتر صنعتی و متمرکز است
رزروهای برداشت که بهصورت عمومی قابلشناسایی هستند عمدتاً در پالایشگاهها و کاربردهای صنعتی متمرکز شدهاند؛ بخشهایی که امروز هم بزرگترین مصرفکنندهٔ هیدروژن هستند. پالایش سوختهای فسیلی نزدیک به ۴۰٪ از تقاضای هیدروژن فعلی جهان را تشکیل میدهد (IEA). بنابراین شبکه میتواند به بهینهسازی زنجیرهٔ تأمین و رقابتیتر کردن بازار هیدروژن صنعتی کمک کند، اما این استفاده باریکتر از چشماندازی است که برای توجیه زیرساخت ملی مطرح میشد.
پیامدها و راهحلهای پیشنهادی
- شفافسازی متریکها: تفکیک «رزروهای اختیاری»، «رزروهای قابل تبدیل» و «قراردادهای قطعی» باید منتشر شود تا تصویر دقیقتری از تقاضای تضمینشده حاصل شود.
- ساخت مرحلهای و تطبیق ظرفیت: اولویتبندی ساخت با توجه به مشتریان قطعی از هدررفت سرمایه جلوگیری میکند و فرصت بازنگری در مدلهای تقاضا را فراهم میسازد.
- تمرکز بر مراکز صنعتی: اتصال مراکز پالایش و صنایع بزرگ که اکنون نیاز مبرم به هیدروژن دارند منطقیتر از انتظار برای تقاضای گستردهٔ حملونقلی یا خانگی در کوتاهمدت است.
- تضمین تقاضای پاک: تقویت ظرفیت الکترولیز و قراردادهای خرید بلندمدت برای هیدروژن تجدیدپذیر، امکان تضمین تقاضای پاک برای شبکهٔ آتی را افزایش میدهد (Wikipedia: Hydrogen economy).
جمعبندی
رزروهای اخیر نشان میدهد اپراتورها توانستهاند مشتریان صنعتی قابلتوجهی جذب کنند؛ اما کیفیت تعهدها هنوز جای پرسش دارد. بهجای تکیه صرف بر اعداد مرکب و تبلیغات ظرفیت، سیاستگذاران و سرمایهگذاران باید بر قراردادهای قطعی، توسعه تولید پاک و تطبیق مرحلهای زیرساخت متمرکز شوند تا هزینهها و ریسکهای آینده کاهش یابد.
برای مطالعهٔ بیشتر درباره جایگاه هیدروژن در سیاستهای انرژی اروپا و تحلیلهای بینالمللی میتوان به منابع رسمی مراجعه کرد: European Commission: Hydrogen و IEA: Hydrogen.
