وقتی جنیفر پیدوم تصمیم گرفت داستان اولین انسانانی که پایشان به قله اوریست گذاشته شده را بسراید، پیش رو یک چالش دوچندان داشت: نه تنها باید از سایه روایتهای غربی که قرنها بر سینما حاکم بودند فرار کند، بلکه موظف بود جانِ یک قهرمانِ فراموششده را به پرده بیاورد. نتیجه، «تنسینگ» است؛ اثری که در جشنواره تورنتو (TIFF) رونمایی شد و بیادعایترین و در عین حال mạnhترین بیوگرافی کوهنوردی سالهای اخیر محسوب میشود.
وقتی تاریخ فقط نیمی از حقیقت را میگوید
در بهار ۱۹۵۳، تنسینگ نورگای و ادموند هیلاری در عرض هفت هفته به قله جهانمیرسیدند. اما کتابهای تاریخ غربی، هیلاری را «فاتح» خواندند و تنسینگ را به نقشی ثانویه تقلیل دادند: «شیرپایی که در کنارش بود». پیدوم در «تنسینگ» این نابرابری را نه با شعارها، بلکه با نگاهی انسانی و سینمایی آشتیناپذیر با واقعیت، اصلاح میکند. فیلم هرگز به سبک مستندهای آکادمیک نمیپردازد؛ در عوض، تنسینگ را به عنوان یک شوهر، پدر، کوهنورد و مهمتر از همه، یک رویاناما معرفی میکند که در برابر درهای بسته، کلید را از دست نداد.
سفر از کودکی تا قله: سه بازیگر، یک روح
فیلم زندگی تنسینگ را در سه فصل میگذارد: کودکی در هیمالایا (سمدروپ دوردجه لاما)، جوانی پر از تلاش (تنسین دالها) و بلوغِ کوهنوردی پیوسته (گندن پونتسوک). دالها در میانه فیلم، لحظهای را میسازد که سالها رنج را در یک نگاه خلاصه میکند: وقتی تنسینگ جوان به همسرش دوا میگوید که نهایتاً به عنوان شیرپا استخدام شده، در آغوش او میریزد و میگریند. این صحنه بدون هیچ دیالوگ اضافی، تمام وزنِ یک عمرِ انتظار را روی شانههای مخاطب میگذارد.
گندن پونتسوک: مالکِ مطلقِ پرده
پونتسوک در نقشی که میتوان «نقش عمر»اش نامید، تنسینگ را با ترکیبی از خندل، طنز و سکوتهای پرمعنا زنده میکند. او هرگز تلاش نمیکند قهرمان باشد؛ فقط یک مرد است که کوه را «چومولانگما» مینامد، نه فتحی برای اليم، بلکه نماد مقدسِ خانه. وقتی کورل جان هانت (ویلم دفو) او را به عنوان سرشیرپا برای مأموریت بریتانیایی میطلبد، تنسینگ شش بار اوریست را تجربه کرده اما قله را نبوده است. این بار شرط میگذارد: «من عضو تیم هستم، نه تنها پشتیبان».
دوستیِ دو بیگانه در مرگِ برف
روابط انسانمحور فیلم، ستون فقرات احساسیاش است. تام هیدلستون در نقش اد هیلاری، به هوش بازی میکند: هرگز سایه نمیاندازد، هرگز ستاره نمیشود. هیلاری او نیز بیگانهای است که در ماشینِ ستیزهگریِ امپراتوری بریتانیا گم شده. دوستیشان نه برای رضایت تماشاگر، بلکه به آرامی و طبیعی شکل میگیرد. وقتی در قله کنار هم میایستند، حس میکنیم پایانِ طبیعیِ آنچه ماهها با هم ساختهاند را میبینیم، نه یک حاشیهنویسی تاریخی.
اوریست: کاراکتری که نفس میکشد
استفان دوسیو، مدیر تصویربرداری، کوه را به یک کاراکتر تمامقد تبدیل میکند. اوریست در کادربندیهای وسیع، زیبا و ترسناکِ همزمان، کوهنوردان را به موجودات ریز در برابر طبیعت تقلیل میدهد. دوربین گاهی در برفِ بیکران گم میشود و گاهی به چشمانی میچسبد که در آنها ترس، امید و تسبیح همزمان میدرخشد. پیام filmu در این سکوتها نهفته است: قله تنها با قدرت بدن گرفته نمیشود؛ با درک اینکه کوه از تو بزرگتر است، فتح مییابد.
چرا «تنسینگ» مهم است؟
پیدوم با سابقه کارهای مستندانه نظیر «مافس» (Sherpa)، زبانی سینمایی دارد که واقعگرایی را با شعر بصری آمیخته. «تنسینگ» نه تنها یک فیلم بیوگرافی عالی است، بلکه یک اصلاحنامه فرهنگی. در دنیایی که همچنان قهرمانان را بر اساس جغرافیای تولد میسازد، این فیلم یادآوری میکند که تاریخِ کتبدرسی، تنها نیمی از داستان است. اپل تیوی پلاس با حمایت از این اثر، ثابت کرد که گرایش به روایات بومی و منصفانه، تنها یک شعار تبلیغاتی نیست.
- کارگردان: جنیفر پیدوم
- بازیگران اصلی: گندن پونتسوک، تام هیدلستون، ویلم دفو
- نمایش اول: جشنواره بینالمللی فیلم تورنتو (TIFF)
- پلتفرم پخش: اپل تیوی پلاس
در اکران عمومی، «تنسینگ» فرصتِ نادری است تا کوهنوردی را نه به عنوان ورزشِ اکسترم، بلکه به عنوان شریانِ زندگیِ انسانهای ساده با رویاهای بزرگ، درک کنیم. اثری که پس از اتنار تیترها، همچنان در ذهن میماند و سوال میکند: «کدام قلههای دیگر، هنوز منتظرِ قهرمانانِ ناشناس خود هستند؟»
