فیلم الیسیوم اکنون با ورود به چرخهٔ پخش آنلاین، بهصورت واضحتری بهعنوان یک نقد اجتماعی تند دیده میشود. ساختهٔ نیل بلومکمپ که در ۲۰۱۳ پخش شد و آن زمان دربارهٔ صراحت پیام سیاسیاش مورد بحث قرار گرفت، امروز در پرتو تغییرات گسترده در نظامهای درمانی و سیاستهای زیستمحیطی پیشبینیهایش قابللمستر به نظر میرسند.
چرا الیسیوم دوباره مهم شد؟
نیل بلومکمپ پس از موفقیت «دیستریکت ۹» مسئولیت سنگینی بر دوش داشت؛ اثری که شانس اسکار و بازتعریف زبان بصری ژانر علمیتخیلی را به همراه آورد. الیسیوم در ۲۰۱۳ تلاش کرد همان زبان بصری و دغدغههای سیاسی را در بستر داستانی در سال ۲۱۵۴ ادامه دهد: زمینی فرسوده و آلوده در برابر ایستگاه فضایی لوکسِ الیسیوم، جایی که درمان و رفاه در انحصار ثروتمندان قرار دارد.
خلاصهٔ داستان
مکس دا کاستا (با بازی مت دیمون) کارگری است که در زمینِ آسیبدیده میکوشد زندگی خود و اطرافیانش را تامین کند. پس از جراحتی تهدیدکننده، دسترسی او به درمان بهخاطر سوابق محدود میشود، در حالی که ساکنان الیسیوم از فناوریهای پزشکی پیشرفته بهرهمند هستند. این شکاف بیرحمانه، محور تعلیق اخلاقی و دراماتیک فیلم است. برای جزئیات بیشتر میتوان به صفحهٔ Elysium مراجعه کرد.
تصویرسازی دو دنیا
بلومکمپ زمین را سرد، خاکآلود و بیرحم نشان میدهد؛ در مقابل، الیسیوم جلوهای صیقلی و رترو-فیوچری دارد که تضاد طبقاتی را بهصورت بصری تقویت میکند. این تقسیمبندی تصویری نه تنها جنبهٔ زیباییشناختی دارد، بلکه پیام اصلی فیلم را تقویت میکند: ثروت قادر است واقعیتِ متمایزی بسازد که از همدلی فاصله دارد.
الیسیوم و شباهت با واقعیتهای امروز
آنچه امروز فیلم را ملموستر میکند، همپوشانی آن با مباحث فعلی سیاستگذاری سلامت و تمرکز خدمات پزشکی است. انحصار دسترسی به درمان پیشرفته دیگر صرفاً یک خیالپردازی علمیتخیلی نیست؛ روندهای یک دههٔ گذشته در بازارهای سلامت و مالکیت فناوری، گسست اقتصادی-بهداشتی را واقعیتر نشان میدهند. برای بررسی ساختارهای نظام درمان در آمریکا میتوان به مقالهٔ نظام درمانی ایالات متحده مراجعه کرد.
همگرایی نظام سلامت، دولت و منافع صنعتی
روایت بلومکمپ، پیوندی میان دولت، نظام سلامت و منافع صنعتی نشان میدهد؛ پیوندی که در مواجهه با نفوذ شرکتهای فناوری در خدمات عمومی، هشدارآمیز به نظر میرسد. همین همگرایی توضیح میدهد که چرا قهرمانانی مثل مکس حس ناتوانی میکنند و چرا اقدامات افراطی برایشان قابلدرک جلوه میکند.
چرا پخش آنلاین برای الیسیوم حکم بازگشت دارد؟
پلتفرمهای استریم مخاطبان تازهای را جذب کردهاند؛ تماشاگرانی که مسائل نابرابری و بحرانهای زیستمحیطی را در اولویت میگذارند و آمادگی دارند پیامهای سیاسی-اجتماعی را در قالب سرگرمی دنبال کنند. دسترسی گسترده باعث شده نقدهای اولیه—که پیام فیلم را سادهسازیشده میدانستند—بازخوانی شوند و رگههای پیشبینانه و واقعبینانهٔ آن بهتر دیده شود.
الیسیوم؛ سرگرمی پرتنش با پرسشهای اخلاقی
علاوه بر اکشن و ریتم تند، فیلم پرسشهای اخلاقی روشن و عمیقی مطرح میکند: چه کسی حق درمان دارد؟ چگونه ثروت و قدرت میتوانند حق زیستن را تعریف کنند؟ این پرسشها فیلم را از سطح یک تریلر سایبرپانک فراتر میبرند و آن را به گفتوگویی دربارهٔ توزیع منابع و نقش سیاست در بحرانها تبدیل میکنند.
نگاهی پیشرو
بازپخش فیلم الیسیوم نشان میدهد که برخی آثار ژانر توانایی ادامهٔ گفتوگو فراتر از زمان نخستین اکران را دارند. این فیلم نمونهای از سینمایی است که هم سرگرم میکند و هم نسبت به جهتگیریهای اجتماعی هشدار میدهد؛ موضوعی که با گسترش دسترسی به رسانهها و فضای بحث عمومی اهمیت تازهای یافته است.
منابع مرتبط: Elysium (Wikipedia), District 9 (Wikipedia), Health care in the United States (Wikipedia).
