میلچو مانچفسکی مردم خوب: ثبت صدای بازماندگان آتشسوزی پالس
میلچو مانچفسکی نخستین مستندش را درباره تراژدی پالس ساخت
میلچو مانچفسکی، کارگردان مقدونی که با فیلم «قبل از باران» در جشنواره ونیز برجسته شد و نامزد اسکار گردید، پس از بیش از سه دهه اینبار به سراغ مستند رفته است. او «مردم خوب» را برای ثبت روایت بازماندگان آتشسوزی باشگاه پالس در کوچانی ساخت و میکوشد تجربهها را به شکل مستقیم و دستاول منتقل کند. (اطلاعات بیشتر درباره سابقه او: Milcho Manchevski — Wikipedia).
حادثهای که جامعه را تکان داد
در 16 مارس 2025، جرقههای آتشبازی سقف باشگاه پالس در کوچانی را تسخیر کرد؛ آتش با سرعت گسترش یافت، 63 نفر کشته و 193 نفر مجروح شدند. بررسیها نشان داد باشگاه بدون مجوز و بدون رعایت استانداردهای ایمنی مانند خروجیهای اضطراری و تجهیزات اطفاء حریق فعالیت میکرد. این واقعه به عنوان مرگبارترین آتشسوزی در تاریخ مقدونیه شمالی ثبت شد و موجی از بستهشدن اماکن مشابه را در پی داشت.
رویکرد روایتگویی: دادنِ صدای بیواسطه به بازماندگان
مانچفسکی هدفش را ثبت مستقیمِ تجربهها تعریف کرده است؛ فیلمبرداری تنها یک ماه پس از فاجعه آغاز شد تا خاطرات و احساسها در تازهترین حالت ضبط شوند. او از جهتگیریهای رسانهای و سیاسی انتقاد میکند و میگوید تراژدی خیلی زود برای مقاصد مختلف خوانده و تعبیر شد، بنابراین اولویت او جلوگیری از قاببندیِ بیرونی روایتها است.
سبک مینیمال برای پرهیز از اغراق
برای جلوگیری از هرگونه دستکاری عاطفی، مانچفسکی «مردم خوب» را با ریاضتِ بصری ساخت: همه مصاحبهها مقابل پسزمینهٔ یکدست سیاه فیلمبرداری شدهاند، بازماندگان لباس تیره پوشیدهاند و از تصاویر آرشیوی حادثه استفاده نشده است. در این شیوه، تماشاگر مستقیماً با کلمات و چهرهها مواجه میشود؛ بدون روایتِ هدایتشده یا موسیقی دامنزننده.
موانع تولید، فهرست سیاه و تأمین هزینه
مانچفسکی میگوید به دلیل قرار گرفتن در فهرست سیاه آژانس فیلم مقدونیه مجبور شد پروژه را مخفیانه پیش ببرد و دسترسی به برخی آثارش محدود شد. این ادعا در گزارشهایی از جمله Transparency International بازتاب یافته است. به همین دلیل او کل هزینه تولید را شخصاً تأمین کرد و اعلام کرده درآمد فیلم به بازماندگان در کوچانی اختصاص مییابد.
پخش جهانی در سارایوو و پیوند با گذشته
«مردم خوب» نمایش جهانی خود را در بخش رقابتی مستندِ جشنواره فیلم سارایوو تجربه میکند؛ جایی که برای مانچفسکی، پس از «قبل از باران»، معنای ویژهای دارد. او به یاد میآورد ورودش به سارایوو در سال 1995 و نمایش آن فیلم در شرایط جنگزده از بهیادماندنیترین لحظات کارنامهاش بوده است.
پروژههای همزمان و چشمانداز
مانچفسکی همزمان روی یک کمدی سیاه به نام «درپوش منهول خواهر-برادر» کار کرده که محصول مشترک چند کشور است و شرکت فروش رم، Coccinelle Film Sales، آن را عرضه میکند. او میگوید کار موازی روی چند پروژه پس از فشارها و محدودیتهای داخلی، راهی برای ادامهٔ کار خلاقانه بوده است.
چرایی اهمیت «مردم خوب»
این مستند فراتر از گزارش یک فاجعه عمل میکند و نمونهای از رویکرد اخلاقی در روایتِ تجربههای زنده است؛ رویکردی که میکوشد صدای بازماندگان را بیواسطه و فارغ از سیاستزدگی منتقل کند. نقاط برجسته اهمیت فیلم عبارتند از:
- ثبت روایتهای دستاول بازماندگان در زمانی نزدیک به حادثه
- رویکرد مینیمال که امکان قضاوت مستقل مخاطب را فراهم میکند
- تمرکز بر مسئولیتپذیری محیطهای تفریحی و ضرورت بازنگری در استانداردهای ایمنی
- تعهد مالی کارگردان به حمایت از آسیبدیدگان، با هدایت درآمد فیلم به بازماندگان
پخش جهانی «مردم خوب» از پنجرهٔ جشنواره سارایوو آغاز شده و تجربهٔ آن میتواند روند گفتگو درباره مسئولیت ایمنی اماکن عمومی و حمایت از بازماندگان فجایع مشابه را متاثر کند. عبارت کلیدی: میلچو مانچفسکی مردم خوب.
