تلسکوپ فضایی‌ای که نام نَنسی گریس رومن را یدک می‌کشد این هفته به فضا پرتاب می‌شود؛ لحظه‌ای که یاد و راهِ زنی را پاس می‌دارد که نقش محوری در شکل‌دهی اخترشناسی مدرن ایفا کرد.

ملاقاتی کوتاه و به‌یادماندنی

در راهپیمایی «March for Science» سال 2017 در واشنگتن، زیر باران، چشمم به زنی با موهای سفید و نشان «science not silence» افتاد. بیل نای (Bill Nye) کنارم گفت: «اون نَنسی رومنِ.» جلو رفتم، دستش را فشردم و گفتم که تحت تأثیرم؛ او با فروتنی پاسخ داد که «یک علاقهٔ خاص به ستاره‌ها» دارد. همان چند لحظهٔ ساده نشان داد که پشت هر عنوان رسمی، انسانی با عشق به علم و کنجکاوی قرار دارد.

نَنسی گریس رومن در مراسمی با نشان علم نه سکوت

زندگی و سهم او در ناسا

نَنسی گریس رومن، زادهٔ 1925، نخستین رئیس بخش اخترشناسی در ناسا بود. او به‌عنوان اولین زن در یک موقعیت اجرایی در این سازمان، برنامهٔ اخترشناسی ناسا را پایه‌گذاری و هدایت کرد و نقشی کلیدی در تحقق تلسکوپ فضایی هابل داشت؛ نقشی که باعث شد لقب «مادر هابل» به او تعلق گیرد. رومن تا سن 93 سالگی تمامِ عمر خود را وقف شناخت کیهان کرد و تأثیرش بر مسیر علم فضا هنوز محسوس است.

علت نام‌گذاری تلسکوپ جدید

تلسکوپ فضایی نَنسی گریس رومن (Roman Space Telescope) برای انجام پیمایش‌های گسترده، آشکارسازی اجرام کم‌نور و بررسی روند شکل‌گیری ساختارهای بزرگِ کیهانی طراحی شده است. انتخاب نام او هم ادای احترام به سهم تاریخی‌اش در شکل‌دهی برنامه‌های اخترشناسی ناسا و هم پیوندی نمادین میان نسل‌هایی از دانشمندان است که با ابزارهای نوین آسمان را کاوش می‌کنند.

نمونه‌ای از طراحی مفهومی تلسکوپ فضایی نَنسی گریس رومن

لحظات انسانی در کنار افتخارات علمی

در همان جمع، لیلند مل‌وین (Leland Melvin) هم به دیدار رومن آمد و دیدن دو نماد معاصر علم که با احترام دستش را فشردند، نشانگر پیوند میان دستاوردهای بزرگ و انسان‌هایی است که مسیر را هموار کردند. آن دیدار برای من تصویر زنده‌ای از میراثی باقی گذاشت که فراتر از مقالات علمی و پروژه‌ها، الهام و انگیزه است.

اهداف علمی تلسکوپ نَنسی گریس رومن

رومن ابزارهایی را در اختیار اخترشناسان قرار می‌دهد که می‌تواند به پاسخ پرسش‌های بنیادین دربارهٔ کیهان کمک کند. از جمله اهداف اصلی:

  • پیمایش گستردهٔ آسمان و شناسایی کهکشان‌های دوردست.
  • بررسی نقش مادهٔ تاریک در شکل‌گیری ساختارهای کهکشانی.
  • مطالعهٔ تاریخ گسترش عالم و محدودیت‌های مربوط به انرژی تاریک.
  • آشکارسازی اجرامی که برای درک فرایندهای شکل‌گیری ستاره‌ها و کهکشان‌ها حیاتی‌اند.

نگاهی رو به جلو

پرواز تلسکوپی که نام یک پیشگام را یدک می‌کشد فرصت بازخوانی مسیر و تأکیدی بر این نکته است که علم محصول نسل‌هاست؛ نسلی که ایده‌ها را پرورش می‌دهد و نسل بعدی را توانمند می‌سازد. حالا که رومن با ابزار جدیدش به آسمان می‌رود، کنجکاوی دیرپا جان تازه‌ای می‌گیرد و نام او نه تنها در تاریخ، بلکه در نوری که از ستارگان به ما می‌رسد، حضور خواهد داشت.

منابع و اطلاعات بیشتر