رشد تولید برق از خورشید و باد، تقاضای متان در اروپا را بهطور ساختاری کاهش داده است و بازتعریف بازار گاز و سیاستهای ذخیرهسازی را ضروری ساخته است.
آمار و تحول زیرساختی
طبق گزارش رویترز، تولید برق خورشیدی و بادی در اروپا اکنون بین 80 تا 110 تراواتساعت در ماه نوسان میکند و در بسیاری از بازههای سالهای 2025 و 2026 از تولید نیروگاههای گازی پیشی گرفته است. ظرف 25 سال گذشته ظرفیت نیروگاههای گازی از حدود 250 گیگاوات به نزدیک 400 گیگاوات افزایش یافته، اما ظرفیت نصبشدهٔ باد و خورشید از کمتر از 20 گیگاوات به تقریباً 750 گیگاوات رسیده است؛ معادل تقریباً دو برابر ظرفیت کنونی نیروگاههای گازی.
پایانِ «سوخت پل»؟
گاز زمانی بهعنوان پل بین ذغالسنگ و تجدیدپذیرها شناخته میشد، اما با افزایش سریع ظرفیت تجدیدپذیرها، نقشِ صرفاً گذار گازی کمرنگ شده است. وقتی تولید تجدیدپذیرها بخش قابلتوجهی از بار برق را پوشش دهد، کاهش استفاده از سوختهای فسیلی بیش از آنکه نتیجهای صرفاً سیاسی باشد، پیامد منطقی تغییر در الگوی عرضه و تقاضاست. این تحولات میتواند الگوی بازار گاز، سازوکار ذخیرهسازی و تجارت LNG را بازتعریف کند.
پیامدها برای ذخایر و امنیت انرژی
از تابستان 2022، اروپا ذخیرهسازی گاز را بهعنوان یک بیمه در برابر قطع عرضه و افزایش تقاضای زمستانی تقویت کرده بود. اما با افت تقاضای گاز در بخش برق، نیاز به پر کردن مخازن به همان سطح گذشته احتمالاً کاهش مییابد و برداشت از ذخایر در زمستان ممکن است کمتر شود. سوال اصلی از «آیا اروپا گاز کافی دارد؟» به «در عمل اروپا به چه میزان گاز نیاز دارد؟» تبدیل شده است.
این بازنگری باید در برنامهریزی شبکه، ظرفیت انتقال و سیاستهای ذخیرهسازی منعکس شود تا تابآوری سیستم برابر نوسانات تولید تجدیدپذیر و تهدیدات فیزیکی و سایبری حفظ شود. برای دیدگاه رسمی درباره امنیت انرژی میتوان به اطلاعات کمیسیون اروپا مراجعه کرد: کمیسیون اروپا.
آلودگی و سلامت؛ فراتر از انتشار کربن
سوزاندن گاز نسبت به ذغالسنگ آلایندگی کمتری در زمینه برخی از آلایندهها دارد، اما تولید دیاکسیدکربن و انتشار ذرات معلق ریز (PM) در اثر احتراق گاز همچنان دغدغه سلامت عمومی است. ذرات معلق با پیامدهای منفی بر سلامت، بهویژه برای کودکان و افراد آسیبپذیر، مرتبطاند. اطلاعات پایهای دربارهٔ متان را میتوان در مرجعهایی مانند ویکیپدیا — متان مشاهده کرد.
سرمایهگذاری، شبکه و آینده بازار
کاهش بلندمدت تقاضای گاز زمینهٔ بازتعریف سرمایهگذاریها را فراهم میکند. انتظارات منطقی برای تصمیمگیران و سرمایهگذاران عبارتاند از:
- کمتر شدن پروژههای جدید زیرساخت گازی و بازنگری در جریان پروژههای در دست اجرا،
- افزایش سرمایهگذاری در خطوط انتقال برق، ذخیرهسازی باتری و ابزارهای انعطافپذیری شبکه،
- تقویت هماهنگی بین بازارهای انرژی و برق برای مدیریت قیمت و عرضه،
- پشتیبانی از سیاستهایی که گذار عادلانه برای مناطق وابسته به گاز فراهم کند.
سازمانهای مدنی مانند شبکه اقدام اقلیمی کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی را راهی برای حفاظت از شهروندان در برابر ریسکهای اقلیمی و نوسان قیمتها معرفی میکنند.
آنچه در پیش است
کاهش تقاضای متان در اروپا بازار جهانی گاز را تحت فشار قرار خواهد داد: از بازتعریف نیاز به ذخایر تا فشار بر تولیدکنندگان و مسیرهای صادراتی LNG. سیاستگذاران و اپراتورهای شبکه باید سرمایهگذاری را روی مدیریت گذار متمرکز کنند تا هم امنیت انرژی حفظ شود و هم فرصتهای اقتصادی ناشی از رشد تجدیدپذیرها محقق گردد.
روندها نشان میدهند اروپا به سمت شبکهای پاکتر و انعطافپذیرتر حرکت میکند؛ چالش اکنون سرعت سازگاری بازار، سیاستگذاران و سرمایهگذاران برای بهرهبرداری کامل از مزایای زیستمحیطی و اقتصادی این گذار است.
