تحقیقی تازه در مجله Science (شماره أوائل اوت) هشداری جدی درباره آینده اقلیمی سیبری صادر کرده است. گرمایش قطبنه، این پهنه وسیع را به دو رژیم اقلیمی متضاد تقسیم کرده است: غرب سیبری در حال مرطوبتر شدن است، در حالی که شرق سیبری به سرعت خشکتر، داغتر و قربانی آتشسوزیهای مهلک میشود. نتیجه مشترک هر دو مسیر، شتاب یافتن انتشار متان در اتمسفر است.
داستان دو سیبری: رود ینیسی، مرز تفکیک دو دنیای اقلیمی
رودخانه ینیسی، شریان حیاتی سیبری، اکنون مرز تفکیک دو رژیم اقلیمی است. مکانیزمهای جوی که این دو قسمت را حکومت میکنند، căn bảnاً متفاوت عمل میکنند:
- غرب سیبری (مرطوب و یخزده): الگوی گردش جوی اسکاندیناوی، تحت تأثیر گرمایش جهانی، رطوبت و گرمای إضافی اقیانوس اتلانتیک شمال را به سمت سيبری kéo کشیده است. این پدیده، با افزایش دمای محلی همراستا شده، باعث یخزدایی گسترده دیمرخ میشود. کربن حبسشده هزارانساله در اختیار میکروبها قرار میگیرد و به متان تبدیل میشود.
- شرق سیبری (خشک و آتشین): نوسان قطبنه دچار تغییر بنیادین شده است. سامانههای فشار بالا مداوم، موجهای حرارت را تشدید کرده، پوشش ابری را از بین برده و زمین را برای آتشسوزیهای بیسابقه مهیا کردهاند.
افزایش ۵درصدی سالانه: اعدادی که راستیآزمایی میکنند
دادههای دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ نشان میدهد انتشار متان از سیبری به میزان ۵ درصد در سال افزایش یافته است. این رقم معادل ۱۳.۲ میلیون تن (۱۲ میلیون تن متری) متان اضافه است — نرخ رشد تقریبا همسو با افزایش جهانی متان ناشی از اراضی مرطوب. اگرچه سیبری در حال حاضر تنها ۵ درصد انتشار جهانی متان را تامین میکند، اما در حال تبدیل شدن به یکی از پرشتابترین منابع طبیعی این گاز گلخانهای است.
پول بالمر، پروفسور علوم زمین در دانشگاه ادینبرگ و همنویس مطالعه، تأکید میکند: «افزایش متان به دلیل یخزدایی دیمرخ، فعالیت اراضی مرطوب و آتشسوزی پیشبینی میشد، اما مقیاس و پایداری این روند شگفتانگیز و نگرانکننده است.»
روششناسی: چشمهای فضایی در میانه جنگ و یخ
وسیعی بودن سیبری، دور افتادگی جغرافیایی و محدودیتهای ناشی از جنگ روسیه و اوکراین، دسترسی محققان بینالمللی به زمین را غیرممکن کرده است. تیم پژوهشی با هوشمندسازی دادههای ماهوارهای و ترکیب آن با اندازهگیریهای زمینی محدود، از سیستم «وارونسازی شار متان» بهره برد. این روش برآوردها را با عدم قطعیت حدود ۱۰ درصد ارائه میدهد. اگرچه ماهوارهها در زمستان سیبری با کمبود نور خورشید روبرو هستند، اما اوج انتشار متان در فصول بهار و تابستان رخ میدهد که Fenster نمونهبرداری ایدهآل است.
حلقه بازخورد خطرناک: وقتی آتش به یخ میرسد
مدلهای اقلیمی پیشبینی میکنند با ادامه گرمایش، شیب افزایش متان تندتر خواهد شد. شرق سیبری که سریعتر داغ میشود، موتور اصلی این شتاب است. اما amenazه عمیقتر در تعامل دو رژیم نهفته است: آتشسوزیهای شدید در شرق میتوانند یخزدایی دیمرخ را به شدت تسریع کنند و متان حبسشده در خاکهای قبلاً یخزده را به صورت طوفانی آزاد سازند — پدیدهای که محققان به شدت از آن پیشداده کردهاند.
«انبار عظیم کربن دیمرخ سیبری یک غول خوابیده است. گرمایش مداوم، ریسک بیداری کنترلنشده یک منبع بسیار بزرگتر از گازهای گلخانهای را به همراه دارد.» — پول بالمر
چه چیزی در بازی است؟
سیبری ۴۶ درصد دیمرخ نیمکره شمالی را در خود جای داده است. این رسوبات یخی، بزرگترین کیف پول کربن طبیعی زمین هستند. بیداری کنترلنشده آنها، سناریویی است که هیچکدام از مدلهای اقلیمی حاضر نمیتوانند جریانهای درهمتنیدهی آن را به طور کامل پیشبینی کنند. آنچه در سیبری میگذرد، در سیبری نمیماند؛ پیامدهای آن در سواحل دور، در مزارعها و در شهرهای متروپلیتی حس میشود.
پایش مداوم از فضا، تقویت همکاریهای علمی فرامرزی و کاهش سریع انتشارهای انسانی متان، اکنون تنها گزینههای روی میز 인류 هستند. ساعت عقربهی دوازده نزدیکتر شده است.
