تابستانهای گرم همراه با فشارهای انسانی و زیستمحیطی، باعث میشود اجساد زنبورهای بمبل روی پیادهروها و مسیرهای نزدیک گلها بیشتر دیده شود. مجموعهای از عواملی مانند ساختوساز، آفتکشها، گرما و تغییر الگوی گلدهی، جمعیت این گردهافشانها را آسیبپذیر کرده است.
رفتار اجتماعی و طول عمر کارگران
بمبلها جانوران اجتماعی هستند و کلنیهای آنها توسط کارگران اداره میشود. کارگران عمر نسبتاً کوتاهی دارند (معمولاً 4 تا 6 هفته) و زنبورهای پیر و بیمار معمولاً از کندو دور شده یا توسط کارگران خارج میشوند تا ریسک انتقال بیماری کاهش یابد. به همین دلیل در اطراف منابع غذایی و مسیرهای پرواز ممکن است تعداد بیشتری جسد دیده شود. برای اطلاعات تکمیلی میتوانید به صفحه ویکیپدیا درباره بمبل مراجعه کنید.
گرما و استرس حرارتی
موجهای گرما سلامت بمبلها را مخاطره میکنند: توانایی پرواز و جستوجوی غذا کاهش مییابد، تولیدمثل مختل میشود و میزان مرگومیر افزایش مییابد. مکانیسمهای خنکسازی اجتماعی مانند پنکهکردن بالها و تهویه کندو تا حدودی مؤثرند، اما وقتی دماها بسیار بالا و طولانی شود، این سازوکارها کافی نیستند. افزایش فرکانس و شدت موجهای گرما یکی از عوامل کلیدی کاهش جمعیت این گردهافشانان است.
آفتکشها و علفکشها؛ تهدید مستقیم و غیرمستقیم
استفاده گسترده از سموم کشاورزی دو مسیر اصلی آسیب ایجاد میکند: مسمومیت مستقیم و کاهش منابع غذایی. برخی از پیامدها عبارتاند از:
- مسمومیت حاد یا مزمن که منجر به اختلال در حرکت، مسیریابی و نهایتاً مرگ میشود.
- کاهش گیاهان گلدار وحشی مانند قاصدک که منبع مهم شهد در اوایل فصلاند و با علفکشها از بین میروند.
- تأثیرات زیرمرکزی بر رفتار جستوجو و تولیدمثل که در درازمدت جمعیت را تضعیف میکند.
نمونهای از گروههای مؤثر: ارگانوفسفاتها، پیریتروییدها و برخی ترکیبات دیگر. هرچند برخی نئونیکوتینوئیدها در مناطق مختلف محدود شدهاند، انبوهی از سموم دیگر هنوز بهکار میروند. برای مطالعه بیشتر: ویکیپدیا درباره نئونیکوتینوئیدها.
از دستدادن زیستگاه و عدم تطابق زمانی
تبدیل زمین برای ساختوساز و کشاورزی فشرده زیستگاههای مناسب را کاهش داده است. همزمان با تغییر اقلیم، «عدم تطابق فنولوژیک» رخ میدهد؛ یعنی زمان گلدهی برخی گیاهان از زمان اوج فعالیت زنبورها فاصله میگیرد و منابع غذایی هنگامی که زنبورها به آن نیاز دارند در دسترس نیست. گزارشها و بررسیهای بینالمللی مانند منابع IPBES روندهای نگرانکنندهای در کاهش گردهافشانان نشان میدهند.
اهمیت زنبورها برای امنیت غذایی
زنبورها نقش کلیدی در گردهافشانی بسیاری از محصولات کشاورزی و گیاهان وحشی دارند. برآوردها نشان میدهد که حدود 75٪ از محصولات غذایی و نزدیک به 90٪ از گیاهان گلدار به نوعی وابسته به گردهافشانی توسط حشرات یا دیگر گردهافشانان هستند. کاهش جمعیت آنها میتواند پیامدهای مستقیم بر تولید غذا و تنوع زیستی داشته باشد.
اقدامات فردی و جمعی مؤثر
راهکارهای مؤثر هم ساده و هم مستلزم سیاستگذاری هستند. اقدامات عملی که شهروندان و جوامع محلی میتوانند انجام دهند:
- پرهیز از علفکش و آفتکشهای پهندامنه: در صورت نیاز از روشهای هدفمند و محصولات کمخطر استفاده و زمان سمپاشی را به ساعات یا دورههای کمفعالیت گلها موکول کنید.
- کاشت گیاهان بومی و با گلدهی متوالی: تنوع گونهای گلها طول فصل غذایی را افزایش میدهد.
- نگهداشتن قاصدک و گلهای وحشی: بسیاری از گیاهان خودرو منبع ارزان و ارزشمند گرده و شهداند.
- ایجاد زیستگاههای مناسب: لکههای خاکی، تودههای چوب خشک و پناهگاههای ساده برای گونههای زمینی مفید است.
- فراهم کردن آب کمعمق: ظرفهای کمعمق با سنگ یا شاخه برای فرود و نوشیدن مناسباند.
- حمایت از سیاستهای حفاظتی: به محدودیت استفاده از مواد شیمیایی و برنامههای بازسازی زیستگاه رأی و کمک کنید.
نقش شهروندان و علم همگانی
ثبت مشاهدات محلی از تلفات یا کاهش جمعیت زنبورها به پژوهشگران کمک میکند تا الگوها را ردیابی کنند. پلتفرمهایی مانند iNaturalist امکان ثبت و بهاشتراکگذاری مشاهدات را فراهم میکنند و دادههای ارزشمندی تولید میشود که در سطح محلی و بینالمللی مفید است.
ترمیم جمعیت زنبورهای بمبل نیازمند ترکیب اقدامات محلی ساده با سیاستگذاری بلندمدت است. تغییر در روش مدیریت فضاهای سبز، کاهش مصرف سموم و احیای زیستگاهها به حفظ این گردهافشانان و تقویت امنیت غذایی کمک میکند.
