حدود 160 نفر کشته و صدها نفر — از جمله دهها گردشگر خارجی — پس از سیل ناگهانی گستردهای که روز چهارشنبه در ناحیه کوهستانی مرزی نپال و تبت رخ داد، مفقود یا ناپدید گزارش شدهاند. ویدئوهای منتشرشده مردم را در حال فرار از دیواری از آب نشان میدهد که ساختمانها و خودروها را با خود برد.
تحلیل اولیه و مشخصات فاجعه
تصاویر ماهوارهای مقدماتی و گزارشهای رسمی دولت نپال نشان میدهد که سیل احتمالاً از فروپاشی بخشی از یک یخچال آغاز شده و قطعهای از یخ با عرض حدود 610 متر از ارتفاع بیش از 1220 متر سقوط کرده است. زمینشناسان کانادایی میگویند این قطعه ممکن است به ذرات ریز یخ و آب تبدیل شده و نیروی سقوط آن جریان عظیمی از آوار و آب را بهوجود آورده باشد.
شدت رخداد بهقدری بود که مؤسسه زمینشناسی آمریکا (USGS) آن را بهصورت رویداد لرزهای با بزرگی 5.2 ثبت کرد. گزارشهای میدانی نیز حاکی از ذوب سطحی برف و یخ در روزهای پیش از حادثه است که احتمال فروپاشی را افزایش داده است.
علت ناپایداری یخچالها
یخچالهای کوهستانی در پی افزایش دما و تغییر الگوهای فصلی در حال نازک شدن و عقبنشینیاند. جوزف شی، استاد جغرافیا در دانشگاه بریتیش کلمبیا شمالی، میگوید یخچالها در این منطقه واضحاً توده و ضخامت خود را از دست دادهاند.
عقبنشینی یخچالها پیامدهای خطرناکی به همراه دارد:
- آزاد شدن رسوبات و سنگریزههایی که پیشتر توسط یخ تثبیت شده بودند و افزایش احتمال زمینلغزش.
- تشکیل دریاچههای سدشده در ارتفاعات که در صورت فروپاشی دیواره یا ورود آوار میتوانند به سیل ناگهانی منجر شوند. برای توضیح بیشتر: سیلهای ناگهانی دریاچههای یخچالی.
- نفوذ آب و ذوب پیوسته در لایههای زیرین که ساختار یخ و خاک منجمد را تضعیف میکند؛ این پدیده با آبشدن دائمی خاک منجمد (پِرمافراست) تشدید میشود.
آمار و روندهای جهانی
از سال 2000، یخچالهای جهان حدود 5% از حجم یخ خود را از دست دادهاند و در برخی مناطق این کاهش بسیار شدیدتر بوده است. پژوهشها نشان میدهد یخچالهای نپال بین سالهای 1970 و 2010 تقریباً 25% از مساحت خود را از دست دادهاند و بیش از 160 یخچال کوچک در این کشور ناپدید شدهاند. گزارشهای علمی هشدار میدهند که اگر گرمایش جهانی بالاتر از 1.5 درجه سانتیگراد ادامه یابد، بخش قابلتوجهی از یخهای جهانی ممکن است ناپدید شوند؛ برای جزئیات بیشتر به گزارشهای IPCC مراجعه کنید.
پیشینه و پیامدهای محلی
فروپاشی یخچالها در سالهای اخیر چندین بار پیامدهای ویرانگر به همراه داشته است؛ از جمله فروپاشی یخچال در سوئیس که شهرکی را زیر آوار برد و حادثهای در ایتالیا در 2022 که منجر به کشته شدن 11 کوهنورد شد. در همه این موارد، افزایش دما و تغییر در الگوهای ذوب بهعنوان عوامل کلیدی مطرح شدهاند.
راهکارهای کاهش خطر و هشدار زودهنگام
ترکیب روشهای زیر میتواند ریسک تلفات انسانی و خسارات را کاهش دهد:
- پایش ماهوارهای منظم برای شناسایی تغییرات سریع در یخچالها و دریاچههای مجاور.
- سازههای هشدار زودهنگام مبتنی بر شتابنگاری و سنجش جریان آوار برای اطلاعرسانی ساکنان و گردشگران در زمان واقعی.
- نقشهبرداری دقیق مناطق پرخطر، برنامهریزی تخلیه و تقویت زیرساختهای محلی.
- افزایش ظرفیت امدادرسانی و هماهنگی بینالمللی برای واکنش سریع و مدیریت بحرانهای انسانی.
منابع و مراجع
- مطلب ویکیپدیا درباره سیلهای ناگهانی دریاچههای یخچالی
- اطلاعات عمومی درباره یخچالها
- گزارشها و دادههای مؤسسه زمینشناسی آمریکا (USGS)
- گزارشهای کمیته بیندولتی تغییرات اقلیمی (IPCC)
این حادثه یادآوری روشنی است از آسیبپذیری جوامع کوهستانی نسبت به تغییرات اقلیمی؛ فروپاشی یک تکه یخ میتواند زیست و معیشت هزاران نفر را در لحظه زیر و رو کند. پرسش عملی پیشِ روی سیاستگذاران و جوامع محلی این است که کدام سرمایهگذاریها، ساختارها و سیاستها بیشترین اثر را در کاهش ریسک و محافظت از جان و دارایی مردم خواهند داشت و چگونه مسئولیت کمک و کاهش خطر میان بازیگران مختلف تقسیم شود.
