4 اوت 2007 ناسا فرودگر فینیکس را از پایگاه کیپ کاناورال به سوی مریخ فرستاد. مأموریت با هدف فرود در دشتهای قطبی شمال مریخ و بررسی یخ زیرسطحی، شیمی خاک و قابلیت زیستپذیری طراحی شده بود.
پرتاب و مسیر سفر
فرودگر فینیکس سوار بر موشک Delta II حوالی ساعت 05:30 بهوقت ساحل شرقی آمریکا پرتاب شد و پس از تقریباً 10 ماه سفر میانسیارهای در بخش شمالی مریخ مستقر شد. مسیر و طراحی مأموریت برای دسترسی به نواحی با احتمال بالاتر وجود یخ زیرسطحی برنامهریزی شده بود.
ریشه پروژه و نام فینیکس
فینیکس بازطراحی مجموعهای از ابزارها و برنامههایی بود که پیشتر تحت عناوین Mars Polar Lander و Mars Surveyor 2001 توسعه یافته بودند. پس از لغو یا از دست رفتن آن پروژهها، ناسا ابزارها را بازمهندسی کرد و نام «فینیکس» را بهعنوان نمادی از بازگشت از تجربههای پیشین انتخاب نمود. شرح فنی مأموریت در صفحات ویکیپدیا و ناسا در دسترس است: Phoenix (ویکیپدیا) و NASA: Phoenix.
اهداف علمی و ابزارهای کلیدی
- شناسایی و تعیین موقعیت یخ آب زیرسطحی و بازخوانی تاریخچهٔ آب در قطب شمال.
- جستوجوی مولکولهای آلی و ارزیابی شرایط زیستپذیری برای میکروارگانیسمها.
- تحلیل شیمی خاک، از جمله آشکارسازی ترکیبات اکسیدکننده مانند پرکلرات.
فینیکس به بازوی رباتیک برای نمونهبرداری، طیفسنجها و دوربینهای دقیق مجهز بود که ساختار و ترکیب خاک را بررسی کردند.
کشفهای برجسته
فرودگر در منطقهٔ Vastitas Borealis فرود آمد و چند دستاورد مهم داشت: شناسایی گستردهٔ یخ زیرسطحی، کشف پرکلرات در خاک و مشاهدهٔ نشانههایی از تودههای کوچک شبیهِ قطرات مایع که امکان وجود موقت آب نزدیک یا در سطح را مطرح کرد. یافتههای مربوط به پرکلرات اهمیت زیادی داشت، زیرا این ماده میتواند هم منبع انرژی برای برخی میکروبها باشد و هم برای سایر اشکال حیات سمی باشد.
اهمیت کشفیات
یافتن یخ و پرکلرات چشمانداز جدیدی از منابع آب و شیمی سطح مریخ ارائه داد و درک پذیرفتنی بودن محیط برای حیات میکروبی را بازنویسی کرد. دادههای فینیکس به طراحی ابزارها و اهداف علمی مأموریتهای بعدی کمک کرد.
پایان مأموریت و میراث
فینیکس بیش از دو ماه بیشتر از طول عمر طراحیشده فعال ماند، اما با آغاز زمستان قطبی و کاهش تابش خورشید، ارتباط در نوامبر 2008 قطع شد. تصاویر مدارگرد شناسایی مریخ نشان داد یکی از پنلهای خورشیدی احتمالاً دچار تجمع یخ شده و این عامل به پایان عملیات منجر شد.
هرچند فینیکس دیگر عملیاتی نشد، دادههای آن تأثیر بلندمدتی بر برنامههای تحقیقاتی مریخ گذاشت؛ از انتخاب ابزارها تا تعیین استراتژی نمونهگیری برای کاوشگرهای بعدی. کشفیات این مأموریت نشان داد قطبهای مریخ میتوانند پنجرهای مهم به تاریخ آب و قابلیت زیستپذیری سیاره باشند.
نگاهی کوتاه به آینده
درسهای مأموریت فینیکس در طراحی مأموریتهای بعدی کاربرد دارد و به پرسشهایی مانند «آیا زمانی آب مایع پایدار وجود داشته است؟» و «آیا شرایط برای حیات میکروبی فراهم شده بود؟» کمک میکند تا دقیقتر پاسخ داده شود. میراث فینیکس همچنان الهامبخش توسعهٔ ابزارهای جدید برای جستوجوی آب و نشانههای زیستی در مریخ است.
برای اطلاعات فنی بیشتر دربارهٔ مأموریت مراجعه به منابع رسمی ناسا و ویکیپدیا توصیه میشود.
