در حالی که بسیاری از سازمانهای فضایی با تقویمهای بلندپروازانه شروع به کار میکنند و پس از آن با تاخیرهای مکرر مواجه میشوند، برنامه فضایی چین رویکردی کاملاً متفاوت را دنبال کرده است. پیگیری دقیق جدولزمانیهای اعلامشده و تحویل پروژهها در موعد مقرر، به دو ستون اصلی این برنامه یعنی ایستگاه مداری تیانگونگ و سری مأموریتهای بازگرداندن نمونههای قمری چانگای، هویتی مستقل و قابلاتکا بخشیده است. در سال 2026، معماری فضایی پکن بر سه پایه استوار است: ایستگاه مداری دائمی، برنامههای نمونهبرداری قمری، و زیرساختهای اعماق فضا که حول آنها جان میگیرند.
ایستگاه تیانگونگ؛ حضور پایدار در مدار پایین زمین
تیانگونگ با معنا «قصر آسمانی»، سومین نسل ایستگاههای فضایی چین و تنها ایستگاه کاملاً عملیاتی با حضور مداوم خدمه در خارج از کنسرسیوم
ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) است. این سازه عظیم طی بازههای زمانی 2021 تا 2022 از سه ماژول اصلی کلید خورد: «تیانه» بهعنوان هسته سکونت، بههمراه ماژولهای آزمایشگاهی «ونتیان» و «منگتیان». توسعههای بعدی یک ماژول الحاقی به بدنه ایستگاه افزود و مأموریتهای حملونقل باری «تیانژو» بهطور منظم زنجیره تأمین آن را تازگی میبخشند.
چند ویژگی کلیدی، وضعیت تیانگونگ را در سال جاری متمایز کرده است:
- حضور پیوسته خدمه: شاتلهای سرنشیندار «شنژو» تقریباً هر 6 ماه یکبار چرخش میکنند و این ایستگاه در بیشتر عمر عملیاتی خود ساکن بوده است.
- خروجی علمی مستند: پژوهشهای دانشگاهی در حوزههای علم مواد، فیزیک سیالات، زیستشناسی فضایی و رصد زمین در حال تولید و انتشار هستند.
- همکاریهای فراملی: علیرغم فضای سیاسی حاکم، این ایستگاه میزبان آزمایشهای شرکای اروپایی، آسیایی و خاورمیانهای بوده و در مقایسه با مدلهای دوجانبه، رویکردی بازتر را نشان داده است. طبق گزارشهای منتشرشده، تیانگونگ نسبت به استانداردهای غربی گشودهتر عمل میکند.
- جایگاه راهبردی: با برنامهریزی برای بازنشستگی ISS در پایان دهه جاری، تیانگونگ به قطب اصلی کار در مدار زمین در اوایل دهه 2030 تبدیل خواهد شد.
مأموریت چانگای؛ فتح ماه با دقیقترین نمونهبرداریها
اگر تیانگونگ نماد ثبات در مدار پایینی است، برنامه چانگای در بازههای 2024 تا 2026 شتابگیرنده اصلی معماری فضایی چین بوده است. نقطه عطف این برنامه، مأموریت چانگای 5 بود که با بازگرداندن حدود 1731 گرم خاک و سنگ ماه، رکورد 40 ساله سازمانهای فضایی گذشته را شکست. این مأموریت که در 24 نوامبر 2020 کلید خورد، یکی از پیچیدهترین عملیاتهای پرتاب و فرود خودکار تاریخ به شمار میرود.
معماری چانگای 5 شامل چهار بخش مدارگرد، فرودگر، بخش صعود و کپسول بازگشت بود که هماهنگی آنها برای استخراج خاک از سطح ماه و پرتاب مجدد به سمت زمین ضرورت داشت. پس از بازگشت کپسول، این نمونهها در 19 دسامبر 2020 بهطور رسمی از ژانگ کجیان، رئیس CNSA، به هو جیانگو، رئیس آکادمی علوم چین تحویل داده شد. حضور مقامات عالیرتبه در این مراسم بر اهمیت راهبردی این دستاورد تأکید داشت.
این نمونهها بلافاصله به آزمایشگاههای اختصاصی قمری منتقل شدند تا فرآیندهای استخراج، طبقهبندی و آنالیز شیمیایی آنها آغاز شود. هدف نهایی چین فراتر از جمعآوری سنگ است؛ دانشمندان به دنبال کالبراسیون مدلهای تشکیل کراتر و درک چرخه تکامل آتشفشانی ماه هستند. انتشار استانداردهای دسترسی به دادههای چانگای 5 توسط سازمان ملی فضایی چین نشاندهنده تمایل به شفافیت علمی و گشودن مسیر همکاریهای آتی در پروژههای مشترک مداری و قمری است. این برنامه فضایی دیگر صرفاً یک رقیب برای غرب نیست، بلکه یک بازیگر مستقل با خطمشی عملگرایانه در اکوسیستم نوین کاوش فضایی به شمار میرود.
