شرکتِ فنلاندیِ آیکیوام (IQM) بهعنوانِ نخستینِ شرکتِ اروپاییِ فعال در حوزهٔ کامپیوترهایِ کوانتومی، روزِ چهارشنبه از طریقِ ادغامبا یک شرکتِ «اسپیایسی (SPAC)» و با ارزشِ بازارِ حدودِ ۱٫۹ میلیاردِ دلار، واردِ فهرستِ بورسِ نزدک (Nasdaq) شد. با اینحال، قیمتِ سهامِ این شرکت در روزِ اولِ عرضهٔ اولیه (IPO) رشدِ چشمگیری را تجربه نکرد و بخشِ عمدهای از زمانِ معاملات زیرِ قیمتِ پایه بود؛ استقبالی که میتوان آن را نسبتاً سرد ارزیابی کرد.
اگرچه ادغامهایِ اسپیایسی این روزها در میانِ سرمایهگذارانِ خرد چندان محبوب نیستند، دلیلِ اصلیِ این رکودِ نسبی، هشدارِ صریحِ شرکتِ «آیکیوام» در گزارشِ ثبتِ (prospectus) است. مدیرانِ این شرکتِ جامپشته (Full-Stack) بهصراحت اعلام کردهاند: «جذبتجاریِ فناوریِ محاسباتِ کوانتومی در مقیاسِ بزرگ ممکن است هرگز محقق نشود.»
هشداری برایِ کلِ اکوسیستمِ کوانتومی
بهدلیلِ ماهیتِ پیچیده و نسبتاً ابتداییِ این فناوری، این هشدار در واقع برایِ تمامِ شرکتهایِ فعال در این حوزه صادق است. با اینحال، این نگرانی مانعِ پیشرویِ صنعت و جذبِ مشتریان نشده است. در حالِ حاضر، نهادهایِ مختلفی از این فناوری برایِ وظایفِ پیچیدهای مانندِ شبیهسازی و بهینهسازیِ سیستمها بهره میبرند. آیکیوام، که علاوهبرِ ارائهٔ سرویسهایِ ابری، کامپیوترهایِ فیزیکیِ کوانتومی را نیز به فروش میرساند، موفق به جذبِ مشتریانی همچونِ مرکزِ تحقیقاتِ فنیِ VTT فنلاند و مرکزِ ابررایانهٔ لایبنیتس در آلمان شده است.
یانِ گوتز (Jan Goetz)، مدیرعامل و یکی از بنیانگذارانِ آیکیوام، در اینباره میگوید:
«ما رایانههایِ خود را مستقیماً به مراکزِ ابررایانهٔ پیشرفته و دیتاسنترها عرضه میکنیم و همزمان زمانپردازشی را از طریقِ پلتفرمِ ابریِ خود در اختیارِ مشتریان قرار میدهیم.»
افزایشِ تعدادِ مشتریانِ این شرکت از ۸ نفر در سالِ ۲۰۲۴ به ۲۲ نفر در سالِ ۲۰۲۵، بهویژه با پیوستنِ دو نهاد از بخشِ خصوصی، دستاوردِ بزرگی است. اما این آمار بهطورِ غیرمستقیم نشان میدهد که تقاضایِ واقعی برایِ این فناوری تا زمانِ رسیدن به برتریِ کوانتومی شتاب نخواهد گرفت. برتریِ کوانتومی زمانی فرا میرسد که تراشههایِ کوانتومی بتوانند در طیفِ گستردهای از محاسباتِ پیچیده و زمانبر عملکردی بهتر از رایانههایِ کلاسیک ارائه دهند؛ تحولی که میتواند صنایعی از بیوتکنولوژی تا فینتک را متحول سازد و ساختارِ رمزگذاری و امنیتِ سایبریِ فعلی را دگرگون کند. با اینحال، در حالِ حاضر حتی سازندگانِ این رایانهها نیز نمیتوانند زمانِ دقیقِ وقوعِ این پدیده را پیشبینی کنند.
تلاشِ آمریکا برایِ تسریعِ روندِ کوانتومی
این عدمِ قطعیت سرمایهگذاران را از تزریقِ سرمایههایِ کلان به شرکتهایِ خصوصی و عمومیِ این حوزه بازنداشته است. اخیراً دستوراتِ اجراییِ دولتِ جدیدِ آمریکا برایِ تسریع در برنامههایِ توسعهٔ کوانتومی، به این هیجان دامن زده است. در واکنش به این سیاستها، وزارتِ انرژیِ ایالاتِ متحده (DOE) متعهد شده است تا سالِ ۲۰۲۸ نخستینِ «کامپیوترِ کوانتومیِ مقاومبهخطا با کاربردِ علمی» جهان را بهصورتِ عملیاتی راهاندازی کند.
اگرچه کشورهایی مانندِ فرانسه، آلمان و بریتانیا نیز اعلامیههایِ مشابهی داشتهاند، رویکردهایِ اخیرِ آمریکا برایِ آیکیوام اهمیتِ ویژهای یافته است. این شرکت بهتازگی یک مرکزِ فناوریِ کوانتومی در ایالتِ مریلند تأسیس کرده و یک سیستمِ پردازشی را در آزمایشگاهِ ملیِ اوکریج (بخشی از وزارتِ انرژیِ آمریکا) مستقر ساخته است. گوتز تأکید میکند که شرکتِ او میتواند مستقیماً از این حمایتها و بودجههایِ فدرال بهرهمند شود.
توسعهٔ جهانی با ریشههایِ فنلاندی
برخلافِ بسیاری از استارتاپهایِ ارزشمند (یونیکورنها) در اروپا که مرکزِ ثقلِ خود را به آمریکا منتقل میکنند، آیکیوام استراتژیِ متفاوتی در پیش گرفته است. در کنارِ معاملهٔ نمادِ IQMX در بازارهایِ مالیِ آمریکا، این شرکت برایِ عرضهٔ سهامِ خود در بورسِ نزدکِ هلسینکی نیز آماده میشود تا از حمایتهایِ مالیِ نهادهایی مانندِ «تسی» (Tesi)، صندوقِ ثروتِ ملیِ فنلاند، بهرهمند گردد.
هویتِ آیکیوام بهطورِ کامل با فنلاند گره خورده است. این شرکت در سالِ ۲۰۱۸ بهعنوانِ استارتاپِ اسپینآفِ دانشگاهِ آلتو در شهرِ اسپو تأسیس شد؛ منطقهای که همچنان میزبانِ دو سومِ از ۴۲۰ کارمندِ این شرکت است. با اینحال، حدودِ ۱۰۰ نفر از اعضایِ تیم در مونیخ مستقر هستند و دیگر نیروها در نقاطِ مختلفِ جهان پراکندهاند تا مسیرِ استقرارِ جهانیِ محصولاتِ شرکت را هموار کنند.
گفتنی است این عملیاتِ مالی نقدینگیِ جدیدی در حدودِ ۱۹۸ میلیونِ یورو (پس از کسرِ هزینهها) برایِ آیکیوام به ارمغان میآورد. این موضوع زمانی اهمیتِ بیشتری پیدا میکند که بدانیم این شرکت تنها چند ماهِ پیش (در سپتامبرِ گذشته) موفق به جذبِ ۳۰۰ میلیونِ دلار سرمایه در دورِ سریِ B شده بود. گوتز معتقد است تواناییِ جذبِ سرمایهٔ چنینِ سریع پس از دورهایِ قبلی نشاندهندهٔ اعتمادِ بازار است.
رقابت در مسیرِ تجاریسازیِ کامپیوترهایِ کوانتومی با سرعتِ بیشتری ادامه دارد و شرکتهایی مانندِ آیکیوام تلاش میکنند تا با ایجادِ تعادلی میانِ وعدههایِ جاهطلبانه و واقعیتهایِ فنی، جایگاهِ خود را در بازاری پر از ناشناختهها تثبیت کنند.
