سالن پالازو دل سینما در جزیره لیدو، شاهد لحظاتی شد که برای یک مستند صرفاً به ندرت پیش میآید: چهار دقیقه تشویق ایستاده برای «ماسک»، اثر چهار ساعته آلیکس گیبنی که زندگی و امپراتوری ثروتمندترین مرد جهان را با جرأت زیر ذرهبین میگیرد. تحسین تماشاگران تا آنجا پیش رفت که یکی از حاضرین در میان دستها فریاد زد: «مرسی!»—هرچند برخی عجولانه سالن را رها کردند تا پس از یکی از طولانیترین فیلمهای جشنواره، کمی هوای تازه استنشاق کنند.
گیبنی، برنده اسکار و خالق آثار پرکنندهای چون «انرون: باهوشترین افراد در اتاق» و «به سمت نور: ساینتولوژی»، در کنفرانس خبری پیش از اکران اعتراف کرد: «ما قصد داشتیم فیلمی کوتاهتر بسازیم، قبل از اینکه ماسک در مسیر شغلی دونالد ترامپ و ایالات متحده گیر بیفتد.» ورود ایلان ماسک به آرنا سیاسی آمریکا، روایت را به ابعادی گستردهتر کشاند و گیبنی را وادار کرد تا چهار سال از عمر خود را به این پروژه وقف نماید—فیلمی که ماسک، بیاطلاع از محتوایش، «یک تکه تخریب» خواند.
مخترع یا سرمایهگذارِ هوشمند؟
استدلال مرکزی گیبنی بر این استوار است که استعداد واقعی ماسک نه در اختراع، که در سرمایهگذاری و «نفخ سهام» نهفته است. مستند با مستندات و مصاحبهها اثبات میکند که بیانیههای عمومی ماسک بارها ارزش شرکتهایی چون تسلا و اسپیساکس را به اوج رساندهاند، اما اغلب با واقعیتهای فنی و تاریخچه این شرکتها همخوانی ندارند.
مارتین ایبرهارد، همبنیانگذار واقعی تسلا، در مصاحبهای تلخبانری میگوید: «اکثر مردم فکر میکنند ایلان تسلا را ایجاد کرده، در حالی که او تنها بزرگترین سرمایهگذار بود.» ایبرهارد افزود: «او یک مسئله یگانه (ego problem) دارد. اگر میتوانستم به گذشته برگردم، این قدر قدرت را به او واگذار نمیکردم.»
افسانه اتوپایلوت: وقتی تبلیغات جان میگیرد
بخش پرباورترین فیلم به سیستم «اتوپایلوت» تسلا اختصاص دارد. گیبنی ادعا میکند که تبلیغات اغراقآمیز ماسک درباره «خودران بودن کامل» ماشینها، باعث شده تعداد قابلتوجهی از رانندگان اعتماد بیش از حد به تکنولوژی کمکرانندگی داشته باشند. هزینه؟ بیش از ۶۰ مورد مرگ و دعاوی حقوقی متعدد.
مستند تصاویر عینی یک تصادف смерتبار را نمایش میدهد: تماس اضطراری ۹۱۱، فیلم پلیس و ثبتهای دوربین خودرویی. یک کارشناس در فیلم خلاصه میکند: «ماسک به مردم میگوید آینده فرا رسیده، در حالی که هنوز نیامده است—و این میتواند کشنده باشد.»
نکات کلیدی بخش اتوپایلوت:
- تبلیغات کاذب: وعده "خودران کامل" (FSD) سالها تاخیر داشته و امکانات واقعی با شعارها همخوانی ندارد.
- خطر واقعی: اعتماد بیش از حد رانندگان به سیستمهای ناقص، مستقیماً عامل حوادث مرگبار شده است.
- مسئولیتپذیری: مستند سوال میکند که آیا سیلیکانولی میتواند از پشت میز مدیریت، سرکوب امنیت جادهای را مدیریت کند؟
شهر رویای مارس: علمتخیلی به جای مهندسی
ادعای پرزور ماسک درباره تأسیس شهر خودکفا برای میلیونها انسان بر روی سیاره قرمز تا ۲۰ سال آینده نیز زیر سوال میرود. مستند با استناد به نظرات علمی—از جمله نبود اتمسفر حفاظتی، رادیاشن کشنده و دمای متجمد—توضیح میدهد که چرا این رویا در افق پیشبینیشده قابل تحقق نیست. گیبنی میگوید: «ماسک سناریوهای علمتخیلی میفروشد، بدون اینکه پاسخهای واقعی برای چالشهای 목숨을گیر را داشته باشد.»
درامادرانِ اطفال: گسلایتینگ در مقیاس خانواده
شاید انسانیترین بخش فیلم، مصاحبهها با زنان زندگی ماسک باشد. جاستین ماسک، همسر اول و مادر پنج فرزند، با اشک در چشم خاطره کودک اولشان، نوادا، را که ۱۰ روزگی در اثر سندرم ناگهانی مرگ نوزاد در آغوشش جان باخت، بازگو میکند. او مستقیماً یک توییت ماسک را رد میکند که ادعا کرده کودک را در لحظه آخر در آغوش داشته: «من واژه گسلایتینگ را از طریق رابطهام با ایلان یاد گرفتم.» جاستین همچنین فاش میکند که در رقص اول عروسی، ماسک به او گفته بود: «تو بتا هستی، من آلفا این رابطهام.»
اشلی سینتکلر، اینفلوئنسر و مادر سیزدهمین کودک ماسک، نیز حضور پیدا میکند. او توضیح میدهد که امتناع از امضای قرارداد عدمافشای ۴۰ میلیونی دلاری، به او امکان داد تا در فیلم شرکت کند: «امیدوارم ریسکِ صحبت کردن، حتی کمی به دیگران کمک کند.»
آواتار هوش مصنوعی به جای حضور واقعی
نکته طنزآور: ماسک که از مشارکت در فیلم خودداری کرده، در مستند از طریق یک آواتار هوش مصنوعیِ شبیه بازیهای ویدیویی حضور دارد—تصویری که گیبنی «بازنمایی نمادینِ اعتماد به نفسِ مصنوعی او» مینامد. در کنار این آواتار، چهرههایی چون جفری هینتون (پدر هوش مصنوعی)، رید هافمن (همبنیانگذار لینکدین) و ارول ماسک (پدر ایلان) دیدگاههای خود را بیان میکنند.
مستند «ماسک» قرار است ۱۶ اکتبر (۲۵ مهر) به صورت سینمایی در آمریکا از طریق بلیکر استریت اکران شود و بهدنبال آن روی HBO Max در دسترس قرار گیرد. کنت سندرسون، مدیرعامل بلیکر استریت، آن را «حماسیترین و انفجارناکترین فیلم گیبنی تا امروز» خواند.
