گزارشهای تحقیقاتی جدید آشکار کردهاند که شرکتهای هوش مصنوعی به روشهای پیچیده وارد بازار کتابهای دست دوم شدهاند. هدف این استکبار دادهای، تأمین خوراک باکیفیت برای آموزش الگوهایی است که دیگر از محتوای تولیدشده توسط ماشین اشباع شدهاند. غولهای فناوری برای فرار از واکنشهای عمومی، دست به خرید گروهی و دیپلماتیک زدهاند.
چرا هوش مصنوعی به کتاب کاغذی تکیه کرده؟
توسعه هوش مصنوعی امروزه با بحران کیفیت داده روبروست. شبکهها با حجم عظیمی از محتواهای تولیدشده توسط ماشین (AI slop) غرق شدهاند که کیفیت کلیه پایگاههای اطلاعاتی را پایین میآورد. برای خروج از این بنبست، شرکتها به سراغ منابع چاپی قدیمیتر از 2022 رفتهاند. این کتابها حاوی کلمات، ساختار جملات و تفکرات انسانی هستند که الگوریتمها به شدت به آنها تشنهاند.
پیمانشکنیهای حقوقی و روشهای اسکن و نابودی
پیشزمینههایی برای این رویکرد وجود دارد. شرکت آنتروپیک میلیونها دلار صرف خرید کتابهای چاپی برای تقویت عملکرد مدلهای زبانی کلود کرده و سپس نسخههای فیزیکی را نابود ساخته است. روشهای اسکن در این پروژهها دو دستهاند: اسکن غیرمخرب با ابزارهای نوری پیشرفته، یا اسکن مخرب که شامل شکافتن شیرازه و عبور تکتک صفحات از دستگاههای صنعتی پرسرعت است. منطق اقتصادی شرکتها معمولاً به سمت روش مخرب میرود. حتی اگر دادگاههای آمریکا استفاده از این محتوا را تحت قانون «استفاده منصفانه» تأیید کنند، شرکتها گاهی با جریمههای سنگین بهدلیل نقض حق نشر مواجه میشوند. اخیراً نیز ائتلافی از ناشران علیه پروژه Gemini گوگل شکایت ثبت کردهاند.
واسطههای خرید و الگوهای مشکوک بازار
پلتفرمهای دیتابیس کتاب مانند ISBNdb که روزگاری محل تبادل کتابداران و انبارها بود، اکنون به پالایهای برای فروش گروهی به شرکتهای هوش مصنوعی تبدیل شدهاند. سفارشها از هزار جلد تا میلیون کتاب در هر تراکنش متغیر است. کتابفروشان حرفهای افزایش پانزدهبرابری فروش هفتگی را از ماه آوریل 2024 گزارش دادهاند. الگوهای خرید از چند جهت هوشمندانه و بهشدت غیرمتعارف است:
- خرید فقط بر اساس کد استاندارد بینالمللی کتاب (ISBN)
- عدم توجه به ژانر، موضوع یا نام نویسنده
- نادیده گرفتن قیمتگذاری و خرید حتی کتابهای گرانقیمت
آینده بازار کتاب و چالشهای اخلاقی
وقتی کتاب به جای متن ادبی به کالای خام دیجیتال تبدیل شود، چرخه فرهنگی کتاب تغییر بنیادینی مییابد. نگرانی اصلی اینجاست که پس از فرآیند ریاضیکردن محتوا، آیا این کتابها باقی میمانند یا صرفاً به ضایعات کاغذ تبدیل میشوند. اگرچه هنوز مدارک قطعی درباره تمام شرکتهای درگیر منتشر نشده، اما سیگنالهای بازار به وضوح نشان میدهد که رقابت در عرصه تولید هوش مصنوعی، ردپای خود را بر قفسههای کتابفروشیها گذاشته است. آیندهنگری در این بازار نیازمند نظارت شفافتر درباره نحوه دسترسی و نگهداری دادههای دیجیتال است.
