دادگاه فدرال سانفرانسیسکو توافقنامهای را تأیید کرد که طی آن شرکت آنتروپیک باید ۱.۵ میلیارد دلار به نویسندگان کتاب支付 کند. این رقم، بزرگترین غرامت در تاریخ دعاوی گروهی مربوط به نقض کپیرایت محسوب میشود و پروندهای را به پایان میرساند که از زمان شکلگیری صنعت هوش مصنوعی، سایهای سنگین بر آن انداخته بود.
ریشه این شکایت به فعالیتهای آنتروپیک بین سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ بازمیگردد. این شرکت برای آموزش مدلهای زبانی خود، کتابهایی را از پایگاهدادههای غیرقانونی LibGen و PiLiMi دانلود کرده بود. از حدود ۴۸۲ هزار و ۴۶۰ اثر فهرستشده در این دعوا، ۹۱.۳ درصد توسط صاحبان حقوق مورد ادعا قرار گرفتند. هر نویسنده بهطور میانگین حدود ۳۰۰۰ دلار غرامت دریافت میکند؛ رقمی که چهار برابر حداقل تعیینشده در قانون است. دادگاه همچنین آنتروپیک را ملزم کرده است تمام فایلهای دانلودشده از منابع غیرقانونی را نابود کند.
تمایز حقوقی میان دزدی ادبی و آموزش مدل
آنچه این رأی را به یک نقطه عطف حقوقی برای آزمایشگاههای هوش مصنوعی تبدیل میکند، تفکیک دقیق میان «سرقت منابع» و «پزشکی آموزش مدل» است. غرامت پرداختی صرفاً به دلیل استفاده از منابع غیرقانونی تعلق گرفته است، اما قاضی ویلیام الساپ پیشتر در یک حکم چشمگیر، اعلام کرده بود که آموزش هوش مصنوعی با استفاده از کتابهایی که از طریق قانونی بهدست آمدهاند، فعلی «تحولآفرین» و «بهشکل چشمگیری خلاقانه» محسوب میشود و تحت دکترین استفاده منصفانه (Fair Use) قرار میگیرد.
این تفکیک به این معناست که صنعت هوش مصنوعی برای نخستین بار از سوی یک دادگاه فدرال، حق قانونی خود را برای یادگیری از محتوای موجود دریافت کرد؛ به شرطی که منابع آن محتوا قانونی باشند. با این حال، نویسندگان حق خود را برای طرح ادعاهای مربوط به خروجیهای هوش مصنوعی که آثار اصلی را بازتولید میکنند، و همچنین برای بررسی اقدامات آینده آنتروپیک، حفظ کردهاند.
سؤال بیپاسخ: استخراج گسترده از وب
با وجود این پیروزی نسبی، یک مسأله حقوقی بزرگ همچنان حلنشده باقی مانده است: آیا استخراج گسترده محتوای اینترنت بدون رضایت صاحبان وبسایتها بهعنوان «کسب قانونی» منبع آموزشی تلقی میشود؟ این سؤال، بخش اعظم منبع دادههای آموزشی شرکتهای توسعهدهنده هوش مصنوعی را تحتالشعاع قرار میدهد.
بسیاری از آزمایشگاههای هوش مصنوعی، دادههای آموزشی خود را از طریق استخراج خودکار از وب (Web Scraping) بهدست آوردهاند. در حالی که قاضی الساپ استفاده از کتابهای قانونی را «استفاده منصفانه» دانسته، عدم رضایت صاحبان محتوا در استخراج گسترده، مرز حقوقی پرالتهابی ایجاد میکند. این عدم قطعیت به این معناست که بحث پیرامون مرزهای قانونی آموزش هوش مصنوعی احتمالاً برای سالها در دادگاهها ادامه خواهد داشت.
آینده حقوقی صنعت هوش مصنوعی
رأی دادگاه سانفرانسیسکو، الگویی حقوقی را برای سایر شرکتهای توسعهدهنده هوش مصنوعی ترسیم میکند. شرکتی مانند OpenAI یا Google میتواند با استناد به این پرونده، ادعا کند که آموزش مدلهای خود بر روی محتوای قانونی، فعالیتی تحولآفرین و در چارچوب استفاده منصفانه است. این پیشنوینی به معنای پایان راه نیست؛ بسیاری از شرکتهای فناوری همچنان با دهها پرونده حقوقی مشابه از سوی نویسندگان، روزنامهنگاران و هنرمندان روبهرو هستند که مدعیاند خروجیهای هوش مصنوعی، آثار آنها را بازتولید میکند.
پرونده آنتروپیک نشان میدهد که دادگاهها آمادهاند میان حقوق صاحبان محتوا و پیشرفت فناوری، توازنی حقوقی ایجاد کنند. با وجود پرداخت ۱.۵ میلیارد دلار، آنتروپیک چیزی بسیار ارزشمندتر از پول را بهدست آورد: تأیید قضایی اصل آموزش هوش مصنوعی بر روی متون قانونی. این حکم، پشتوانه حقوقی قدرتمندی برای شرکتی فراهم میکند که خواهان ادامه فعالیت در فضایی قانونمندتر و شفافتر هستند. اما تا زمانی که مرزهای استخراج از وب روشن نشود، هیچ شرکتی نمیتواند با اطمینان کامل از سایه دادگاهها فرار کند.
