پژوهش تازهای نشان میدهد گسترش کاربرد هوش مصنوعی در صنعت نفت و گاز ممکن است بهجای کاهش کلی آلودگی، استخراج و انتشار گازهای گلخانهای را افزایش دهد. محققان هشدار میدهند که افزایش بهرهوری مبتنی بر هوش مصنوعی در شرکتهای سوخت فسیلی میتواند سالانه معادلی از انتشار برخی کشورها به جهان اضافه کند.
نتایج کلیدی پژوهش
مطالعه منتشرشده در نشریه npj Climate Action با مدلهای اقتصادی نشان داد هوش مصنوعی میتواند انتشارهای وابسته به انرژی را بین 1.2 تا 4.8 درصد افزایش دهد. این دامنه بیش از برآوردهای مرتبط با گسترش مراکز داده است و احتمال دارد مزایای هوش مصنوعی در توسعه فناوریهای پاک را خنثی کند.
مفهوم «انتشارهای فعالشده»
پژوهشگران از عبارت «انتشارهای فعالشده» (enabled emissions) برای اشاره به اثرات غیرمستقیم ابزارهای فناوری بر افزایش تولید سوخت فسیلی استفاده کردهاند. شرکتها معمولاً انتشارهای عملیاتی و زنجیره تأمین را گزارش میکنند، اما کمتر حساب میکنند ابزارهایشان تا چه حد استخراج، پالایش و عرضه سوخت فسیلی را تسهیل میکند.
روششناسی
تیم پژوهشی، از جمله دو پژوهشگر سابق بخش پایداری مایکروسافت، با مدلهای اقتصاد کلان نقش هوش مصنوعی را در مراحل مختلف زنجیره ارزش نفت و گاز — از استخراج تا پالایش و تولید برق — شبیهسازی کرد. آنها بهبودهای بهرهوری گزارششده توسط شرکتها را بهعنوان ورودی وارد کردند و اثرات زنجیرهای آن بر تولید و انتشار جهانی را محاسبه نمودند. تحلیلها نشان میدهد کاراتر شدن فرایندها میتواند هزینهها را کاهش دهد، عرضه را افزایش دهد و در پی آن انتشارها را بالا ببرد.
نمونه عملی: شِوِن و مایکروسافت
قرارداد بین شِوِن و مایکروسافت نمونهای عینی از همپوشانی توانهای فناوری و صنایع سوخت فسیلی است. شِوِن در تگزاس نیروگاهی میسازد که بخشی از برق مراکز داده مایکروسافت را تأمین میکند و از همان برق و ظرفیت محاسباتی برای تقویت توانهای هوش مصنوعی خود بهره میبرد. این همکاریها سازوکار «عرضه و تقاضای خودتقویتشونده» را نشان میدهند که میتواند افزایش استخراج و عرضه فسیلی را تشدید کند. برای اطلاعات درباره سابقه شرکتها به صفحه شِوِن و گزارشهای خبری مراجعه شود.
پیامدها برای سیاستگذاری و شرکتها
- شرکتهای فناوری باید علاوه بر انتشارهای عملیاتی و زنجیره تأمین، «انتشارهای فعالشده» را نیز محاسبه و گزارش کنند تا تصویر کاملتری از اثرات زیستمحیطی محصولات و خدماتشان ارائه شود.
- سیاستگذاران میتوانند با الزام به شفافیت، استانداردهای گزارشدهی گستردهتر و مکانیزمهای قیمتگذاری کربن، مانع افزایش عرضه فسیلی ناشی از بهرهوری شوند.
- سرمایهگذاری هماهنگ در فناوریهای پاک همراه با قواعدی که دسترسی فناوریهای کلیدی به زنجیرههای تولید فسیلی را محدود میکند، میتواند از سوگیری فناوری به سود سوخت فسیلی جلوگیری کند.
پیشنهادهای عملی
- تعریف و استانداردسازی «انتشارهای فعالشده» و گنجاندن آن در گزارشهای پایداری شرکتها.
- الزامات شفافیت برای قراردادهای میان شرکتهای فناوری و صنایع فسیلی تا اثرات کلانشان قابل ردیابی باشد.
- ترغیب به سرمایهگذاری همزمان در هوش مصنوعی پاک و زیرساختهای تجدیدپذیر، بهجای تمرکز صرف بر بهرهوری در زنجیرههای فسیلی.
اهمیت مسأله
افزایش هرگونه انتشار گازهای گلخانهای دستیابی به اهداف دمایی و پایداری را دشوارتر میکند. اگر هوش مصنوعی مصرف انرژی را در بخشی کاهش دهد اما همزمان استخراج و عرضه سوخت فسیلی را ارزانتر و گستردهتر کند، اثر خالص میتواند بهشدت منفی باشد. توجه همزمان به فناوری، بازار و سیاست ضروری است تا هوش مصنوعی به تسریع گذار به انرژی پاک کمک کند، نه به تقویت اقتصاد فسیلی.
جمعبندی
بدون معیارها و محدودیتهای مناسب، روند بهکارگیری هوش مصنوعی میتواند انتشار جهانی را تشدید کند. با شفافیت در گزارشدهی، استانداردهای جدید حسابداری انتشار و سیاستگذاری هدفمند، امکان بهرهگیری از هوش مصنوعی برای تسریع گذار به انرژی پاک وجود دارد.
