بیل مککیبن هشدار میدهد موج جدید ساخت مراکز داده، بهویژه مراکز داده هوش مصنوعی، باعث پدید آمدن تعامل تنگاتنگی بین شرکتهای بزرگ فناوری و صنایع سوخت فسیلی شده که پیامدهای جدی برای اقلیم و عدالت اجتماعی بهدنبال دارد.
مراکز داده هوش مصنوعی؛ چرا بحران محیطزیستی شدهاند
تحلیلهای تازه نشان میدهد توسعه گستردهٔ مراکز داده میتواند انتشار گازهای گلخانهای بخش برق را دستکم تا حدود 20% و شاید تا 33% افزایش دهد. گزارش تیم New Energy بلومبرگ و پروژههایی مثل Cleanview نشان میدهند توسعهدهندگان برای تسریع در راهاندازی مراکز داده اغلب به نیروگاههای گازی اختصاصی متوسل میشوند؛ راه حلی که فشار بر شبکهٔ برق، مصرف منابع و انتشار کربن را افزایش میدهد.
نمونههایی با مقیاس عظیم
- آمازون بهعنوان توسعهدهندهٔ یک سایت 8,000 جریبی در شهرستان پکوس، تگزاس شناسایی شده که میتواند یکی از بزرگترین منابع تکمنظورهٔ آلایندگی در آمریکا باشد.
- شرکت Chevron در همان منطقه برای مایکروسافت نیروگاه گازی میسازد تا مجموعهٔ مراکز دادهای روی سایت 2,000 جریبی را تغذیه کند.
- پروژههایی مرتبط با OpenAI و Nvidia در ایالت اوهایو ظرفیتهایی حدود 8 گیگاوات را گزارش کردهاند که هزینهٔ توسعهٔ آنها تا نیم تریلیون دلار برآورد میشود.
دو نیروگاه یادشده میتوانند بیش از 10 گیگاوات برق تولید کنند؛ معادلی نزدیک به نیاز برق شهر نیویورک در روزهای گرم تابستان. اسناد تنظیمی نشان میدهد انتشار سالانهٔ ترکیبی این نیروگاهها میتواند تا حدود 45 میلیون تن معادل دیاکسیدکربن برسد.
اتحاد غولهای فناوری و سوخت فسیلی
مککیبن این همپوشانی را «اتحاد ناپسند» بین شرکتهای فناوری و صنایع سوخت فسیلی مینامد. بهجای سرمایهگذاری همزمان و همگرا روی انرژی تجدیدپذیر و شبکهٔ منعطف، برخی بازیگران بزرگ برای کاهش زمان و هزینهٔ مجوزدهی به نیروگاههای گازی متوسل میشوند تا سریعتر به ظرفیت موردنیاز دست یابند؛ رویکردی با مزیتهای کوتاهمدت مالی اما هزینههای بلندمدت اقلیمی.
نمونههایی از کاهش مصرف گاز در مناطقی مانند کالیفرنیا با نصب گستردهٔ خورشیدی وجود دارد؛ اما پروژههای جدید گازی میتوانند این دستاوردها را تضعیف کنند و روند گذار به انرژی پاک را کند سازند.
مقاومت عمومی و چالشهای محلی
اعتراضهای محلی به توسعهٔ مراکز داده گسترده رو به افزایش است: یک نظرسنجی نشان میدهد حدود 75% شهروندان آمریکایی با توسعهٔ مراکز داده نزدیک محل زندگیشان مخالفاند. این مخالفتها بیشتر در مناطق روستایی و کمپوشش رسانهای شکل میگیرد و ابزار اصلی آن جلسات محلی هیئتهای شهرستانی است.
فشار عمومی گاهی نتایجی عملی داشته است؛ برای نمونه فرماندار تگزاس، گرِگ ابوت، خواستار حسابرسی و توقف موقت اتصالهای جدید به شبکه شد. سازمانهایی مانند Third Act نیز در چندین پرونده محلی فعال شدهاند و پایههای جنبش مدنی را تقویت کردهاند.
عدالت زیستمحیطی؛ بارهای نابرابر بر جوامع ضعیف
مککیبن به توزیع نابرابر بارهای زیستمحیطی اشاره دارد: بسیاری از تاسیسات پرآلودگی در همسایگی جوامع کمدرآمد یا اقلیت مستقر میشوند. این مسأله هم وجه اخلاقی دارد و هم وجه سیاستی؛ تصمیمگیران باید آثار مراکز داده هوش مصنوعی بر سلامت، اقتصاد محلی و کیفیت زندگی را در نظر بگیرند. برای مروری بر مفاهیم پایه میتوان به صفحهٔ Environmental justice در ویکیپدیا مراجعه کرد.
پیآمدهای سیاستگذاری و بازار
قانونگذاران و نهادهای تنظیمی با این پرسش مواجهاند که چگونه میان نیازهای فزایندهٔ محاسباتی اقتصاد دیجیتال و اهداف کاهش انتشار توازن برقرار کنند. ابزارهای ممکن شامل الزام به اتصال مراکز داده به منابع تجدیدپذیر، محدودیت در صدور مجوز برای نیروگاههای اختصاصی گازی و شفافیت کامل در ارزیابیهای زیستمحیطی است. همچنین مشوقها برای ذخیرهسازی انرژی و توسعهٔ شبکههای هوشمند میتواند وابستگی به تولید فوری با سوخت فسیلی را کاهش دهد.
راهحلهای عملی
- الزام به گزارشدهی جامع انتشار گازها و مصرف انرژی برای تمامی پروژههای مراکز داده.
- اتصال مستقیم به منابع تجدیدپذیر یا خرید قراردادهای خرید انرژی (PPA) با شرط تحقق فیزیکی تولید انرژی پاک.
- اولویت توسعهٔ مراکز داده در نزدیکی منابع انرژی پاک و زیرساخت شبکه مناسب تا نیاز به نیروگاههای اختصاصی کاهش یابد.
- تقویت نقش جوامع محلی در فرآیندهای صدور مجوز و اعمال معیارهای عدالت زیستمحیطی در تصمیمگیریها.
در صورت اجرای این گزینهها، میتوان سرعت رشد ظرفیتهای محاسباتی را با هزینههای محیطی و اجتماعی کمتر همراه ساخت.
منابع و خواندنیهای مرتبط
برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ بیل مککیبن و دیدگاههای او به صفحهٔ او در ویکیپدیا مراجعه کنید. گزارشهای Bloomberg، تحلیلهای Cleanview و اطلاعیههای شرکتهایی مانند OpenAI و Nvidia منابع مفیدی برای بررسی عمیقتر هستند.
چشمانداز: آنچه مککیبن مطرح میکند فراتر از یک اختلاف محلی است؛ چالش تعیینکنندهای برای آیندهٔ زیرساختهای هوش مصنوعی و عملکرد اقلیمی است که تصمیمسازان، شرکتها و جوامع محلی باید بهصورت مشترک به آن پاسخ دهند.
