سینمای مستقل در آستانهٔ یک چرخش بزرگ قرار دارد؛ جایی که دادههای کلان و هوش مصنوعی دیگر تنها ابزارهای جانبی نیستند، بلکه به نقشههای راه استراتژیک تولید و توزیع تبدیل شدهاند. این دگرگونی، محور اصلی گفتمان اندیشکدهٔ StepIn در جشنوارهٔ ۴۷ لوکارنو است.
گفتمان StepIn لوکارنو؛ وقتی دادهها جایگزین شور و اشتیاق میشوند؟
در ۱۵سالروز فعالیت این مجموعه، برنامهریزان با محوریت «قدرت، مردم، دادهها و آیندهٔ سینما» به دنبال واکاوی شکاف عمیق میان خلاقیت انسانی و منطق ماشینی هستند. مارچلو پاولیلو، مدیر پروژهٔ StepIn و U30 لوکارنو پرو، به وضوح اشاره میکند که مخاطبان به فیلمهایی دل میسپارند که اصیل، غیرقابلپیشبینی و از نظر عاطفی صادق هستند. با این حال، فرآیندهای تصمیمسازی امروزه تا حد زیادی تحت سلطهٔ الگوریتمهای پیچیده و سیستمهای تحلیل داده قرار گرفتهاند.
این رویداد چهار سرفصل کلیدی را همزمان پوشش میدهد:
- مقابلهٔ آثار سینمایی با فرمولهای تکراری در عصر تمرکزطلبی
- مدلهای تأمین مالی پایدار برای فیلمهای مستقل و واقعیتهای بازار
- دلایل تداوم اهمیت سینما در بستر کنشگری اجتماعی و نوسازی مخاطبان
- چالش برابری جنسیتی و هزینههای پنهان شمول در صنعت سرگرمی
خطابهٔ استیفن فالووز؛ توهم کنترل در یک صنعت پُرریسک
کلیدواژهٔ این دوره، «ترس، دروغها و توهم کنترل» است که توسط استیفن فالووز، تحلیلگر پیشرؤ صنعت سرگرمی، مطرح خواهد شد. فالووز در گزارشی مفصل، صد سال تاریخ تلاش هالیوود و اروپا برای «ایمنسازی» کسبوکارهای هنری را بررسی میکند. او استدلال میکند که استفاده از ستارهسازها، نمایشهای آزمایشی، نظرسنجیهای سنجش تمایل مخاطب و نهایتاً الگوریتمهای پردازش داده، اگرچه تا حدی کارایی دارند، اما هرگز کنترل کامل را تضمین نمیکنند.
«وقتی یک چکش میخرید، همهچیز شبیه میخ به نظر میرسد؛ و پرسشهایی که ابزارها میتوانند پاسخ دهند، کمکم جای پرسشهای مهمتر را میگیرند. این ابزارها آسایشبخشهای گرانقیمتیاند که عوارض جانبیشان اغلب بیش از مزیت جزئیای است که ارائه میدهند»، فالووز تأکید میکند. مالکیتهای فکری آشنا و دنبالهها شانس موفقیت را کمی افزایش میدهند، اما باز هم شکستهای پیاپی ثبت میشوند. در این میان، شهرت بازیگران اغلب سود ناشی از آن را به خود اختصاص میدهد و ریسک مالی فیلم را دستخوش فشار میکند. نیکلاس گلدمن نیز سالها پیش هشدار داده بود که در این صنعت «هیچکس واقعاً هیچچیز را نمیداند»، اما امروزه این جمله گاهی به بهانهای برای فرار از پژوهشهای میدانی تبدیل شده است.
ضدالگوریتم یک انسان است که اهمیت میدهد
پلتفرمهای بزرگ استریم با الگوریتمهای شخصیسازیشده، انحصار کشف آثار جدید را در دست گرفتهاند. کمتر از ۶ درصد از عناوین موجود در سرویسهای بزرگ، حدود ۷۵ درصد کل تماشاها را به خود اختصاص میدهند. این آمار هشداردهنده است: تهدید اصلی دیگر تولید محتوا نیست، بلکه کشف شدن آن در حجم عظیم دادههای روزانه است. در این فضای خفهکننده، کالبدشکافی الگوریتمها تنها راه نجات نیست؛ بلکه بازگشت به سلیقهٔ انسانی در نقطهٔ تعقیقی است.
جشنوارههای سینمایی مانند جشنواره لوکارنو با انتخاب آثار بر اساس معیارهای انسانی و فرهنگی، دقیقاً همین خلاء را پر میکنند. در تقسیمبندیهای دادهمحور، چیزی به نام «جسارت کارگردانی» یا «صداقت عاطفی» جایی ندارد. اما انسانی که برای اثر هنری اهمیت قائل شود، همان ضدالگوریتم واقعی است. پنل افتتاحیه این دوره میزبان چهرههای سرشناسی مانند آندریا اوکیپینتی از شرکت Lucky Red، یاسمین تالی از استودیو mk2 و دوریسروت آیخوف از دانشگاه گلاسگو خواهد بود.
آیندهٔ تولید و توزیع فیلم بدونشک با ادغام هوش مصنوعی و تحلیلهای رفتاری مخاطب گره خواهد خورد. اما آنچه در درازمدت صنعت سینما را پویا نگه میدارد، توانایی بازخوانی دادهها در سایهٔ خلاقیت است. اگر دادهها فقط معیار سنجش ریسک باشند، سینما به انباری از فرمولهای تکراری تبدیل میشود. اما اگر به عنوان قطبنمایی برای کشف صداقتهای جدید به کار روند، میتوانند راهی برای احیای تجربهٔ مشترک تماشا باشند. نوبت آن رسیده که سازندگان و توزیعکنندگان به جای تعقیب محضیِ اعداد، به سلیقهای که تاریخ را باور دارد، اعتماد کنند.
