یک کشاورز در روستایی در هند از گیاهی در حال مرگ عکس میگیرد. او میخواهد درباره آن در اینترنت تحقیق کند، اما انگلیسی صحبت نمیکند. چرا باید مجبور باشد؟ این همان مشکلی است که سازمان غیرانتفاعی Current AI با ساخت زیرساختهای باز و عمومی هوش مصنوعی به دنبال حل آن است.
در فوریه ۲۰۲۵ و در اجلاس هوش مصنوعی هند، این سازمان با «بھاشینی» (Bhashini)، بخش زبان هوش مصنوعی دولت هند، همکاری کرد. حاصل این همکاری دستگاهی به نام Suno Sutra به معنای «سرگذشتهای شنیدنی» به زبان هندی است؛ یک دستگاه جیبی و آفلاین که هوش مصنوعی را به ۲۲ زبان هندی اجرا میکند و نیازی به اینترنت ندارد.
«در هند صدها زبان و گویش مختلف وجود دارد و در حال حاضر هوش مصنوعی آنها را نمایندگی نمیکند»، این را آیه بدیر (Ayah Bdeir)، مدیرعامل Current AI در مصاحبهای با TechCrunch گفت. او تأکید کرد که این دستگاه متنباز است و جوامع توسعهدهنده میتوانند روی آن کار کنند.
Current AI؛ سرعتی شگفتانگیز در مسیر عمومیسازی هوش مصنوعی
این سازمان غیرانتفاعی که در فوریه ۲۰۲۵ توسط مارتین تیسنه (Martin Tisne) تأسیس شد، با سرعت بالایی پیش میرود. ماه گذشته ۳.۲ میلیون دلار کمک مالی به چهار سازمان اختصاص داد و هفته گذشته نیز یک ربات گفتوگوی متنباز هوش مصنوعی را در اجلاس «هوش مصنوعی برای خیر» (AI for Good) در ژنو راهاندازی کرد.
بدیر که در ژانویه ۲۰۲۵ به Current AI پیوست، پیشتر استراتژی هوش مصنوعی موزیلا را رهبری میکرد. او همچنین بنیانگذار littleBits، شرکت آموزشی STEM است که به میلیونها کودک دسترسی پیدا کرد و در سال ۲۰۱۹ به Sphero فروخته شد.
مدل مالی؛ مشارکت عمومی-خصوصی با بودجه ۴۰۰ میلیون دلاری
Current AI بهعنوان یک «مشارکت عمومی-خصوصی» عمل میکند که دولتها، شرکتها و مؤسسات خیریه را برای تأمین مالی فناوری در راستای منافع عمومی گرد هم میآورد. دولت فرانسه ۱۰۰ میلیون دلار به این سازمان اختصاص داد و بنیاد فورد، بنیاد مکآرتور، دیپمایند و Salesforce نیز به آن پیوستند. مجموع تعهدات مالی فعلی به ۴۰۰ میلیون دلار میرسد. بدیر تأکید کرد: «آنها سرمایهگذار نیستند، تأمینکننده هستند.»
چرا به یک هوش مصنوعی عمومی نیاز داریم؟
مشکلی که Current AI به دنبال حل آن است ساده است: هر سیستم بزرگ هوش مصنوعی امروزی، از OpenAI تا Google و Anthropic، متعلق به یک شرکت خصوصی است. بدیر میگوید: «اگر هوش مصنوعی واقعاً یک فناوری تحولآفرین است و قرار است هر جنبه از زندگی همه را تغییر دهد، باید یک جایگزین عمومی وجود داشته باشد. مثل وب جهانی که برای هر کسی رایگان در دسترس است.»
نیمی از زبانهای گفتاری جهان با خطر انقراض روبرو هستند. بدیر هشدار میدهد: «با تسلط انگلیسی بر بزرگترین مدلهای زبانی و سیستمهای هوش مصنوعی، بخش عمدهای از زبانهای جهان و در نتیجه فرهنگها و جوامع عقب میمانند.»
او در پاسخ به این سؤال که چرا شرکتهای بزرگ فناوری نمیتوانند این مشکل را حل کنند، تفاوت مهمی را مطرح میکند: «شرکتهای بزرگ فناوری مدلهای چندزبانه را برای گسترش بازار خود میسازند، صرفنظر از رضایت یا زمینه.» عواقب آن ملموس است: «برای زبانهای بومی، ترجمههای کتاب مقدس توسط مبلغان مذهبی به دادههای آموزشی تبدیل میشوند پیش از آنکه جوامع قوانینی را تعیین کنند.»
فراتر از زبان؛ نجات فرهنگها با هوش مصنوعی
توانایی هوش مصنوعی برای صحبت به یک زبان تنها بخشی از ماجراست. بدیر میگوید: «زبان چگونگی انتقال دانش، سنت، حافظه و هویت از نسلی به نسل دیگر است. بنابراین وقتی یک فناوری نمیتواند به زبان شما صحبت کند، نمیتواند فرهنگ شما را نیز حفظ کند.» دیدگاه او برای Current AI یک سیستم باز است که بر اساس وب اولیه مدلسازی شده؛ جایی که بهبودها به نفع همه است، هیچکس قفل نمیشود و جوامع کنترل دادههای خود را حفظ میکنند.
نمونههای عملی؛ از کنیا تا آمازون برزیل
اولین دور کمکهای مالی Current AI که ماه گذشته اعلام شد، شامل تخصیص ۳.۲ میلیون دلار به چهار سازمان در کنیا، لبنان و برزیل بود:
- ماساخانه (Masakhane) در کنیا: ساخت مجموعه دادههای هوش مصنوعی برای بیش از ۵۰ زبان آفریقایی در حوزههای بهداشت، کشاورزی و آموزش.
- مؤسسه جهانسازی (Institute for Worldmaking) در لبنان: دیجیتالی کردن تاریخ فرهنگی عرب و عملکرد معاصر به پایگاه دادههای قابل خواندن توسط ماشین که در اختیار جوامع است، نه شرکتهای فناوری.
- Portal sem Porteiras در برزیل: ساخت ابزارهای هوش مصنوعی آفلاین با جوامع بومی آمازون و نگهداری دادهها در محدوده قلمرو.
- اتحاد حقوق اینترنتی آفریقا (African Internet Rights Alliance) در کنیا: توسعه ابزارهای حسابرسی برای پاسخگو کردن سیستمهای هوش مصنوعی در سراسر قاره.
مالکیت دادهها؛ خط قرمز Current AI
بدیر در مورد مالکیت دادهها صریح صحبت میکند: «مدلها و پیشنهادات مختلفی برای اینکه چه کسی صاحب دادهها در جوامع مختلف است وجود دارد، اما یک چیز مسلم است: نباید یک شرکت در سیلیکون ولی باشد که سعی میکند چند هزار نفر را ثروتمندتر کند.» رویکرد Current AI ذخیره مدلها و دادهها به صورت محلی و تحت کنترل جوامع است.
این سازمان غیرانتفاعی در تلاش است تا نشان دهد که هوش مصنوعی لزوماً نباید در انحصار شرکتهای بزرگ باشد. با الگوبرداری از وب جهانی، Current AI میخواهد ثابت کند که یک جایگزین عمومی نهتنها ممکن، بلکه ضروری است.
