شانسِ رؤیت همزمان شفق قطبی با کسوف کامل 12 اوت 2026 اندک اما غیرصفر است. تنها در صورت وقوع یک طوفان ژئومغناطیسی بسیار قدرتمند و فراهم بودن شرایط محیطی مناسب، رصدگران در مناطق درون بیضی شفق—مانند بخشهایی از گرینلند و ایسلند—شانس دیدن شفق را خواهند داشت.
چرایی نادر بودن همزمانی کسوف و شفق
کسوف کامل روشنایی آسمان را تا سطح گرگومیش مدنی کاهش میدهد و تاج خورشیدی نمایان میشود؛ با این حال، درخششِ نواحی نزدیک به قرص خورشید میتواند ساختارهای ضعیفتر شفق را پشت پرده ببرد. بنابراین تنها بخشهایی که از محل کسوف فاصله دارند یا طوفان ژئومغناطیسی بسیار قدرتمندی رخ داده باشد، شانس رؤیت شفق را خواهند داشت.
شرایط لازم برای رؤیت شفق در زمان کسوف
- طوفان ژئومغناطیسی بسیار قوی: نیاز به رویدادی در سطح G4 یا G5 است تا شفق در بخش روزِ بیضی قابلمشاهده شود. چنین طوفانهایی معمولاً پس از برخورد پرتاب جرم تاجی (CME) به میدان مغناطیسی زمین رخ میدهند (CME).
- جهتگیری مناسب میدان و باد خورشیدی: جریان و میدان باد خورشیدی باید طوری باشد که خطوط میدان در نواحی قطبی باز شوند و ذرات پرانرژی بهسوی بالای جو هدایت شوند.
- کمینهٔ نورمحیط: بازتاب از برف یا سطوح روشن میتواند روشناییِ گرگومیش را افزایش دهد و دیدن شفق را دشوار کند؛ تجربهٔ سوالبارد در 2015 نمونهٔ مشخصی از این مشکل است.
نظرات متخصصان
تام کرِس، ستارهشناس مستقل و مسئول پیگیری شفق در شرکت Hurtigruten، میگوید روشناییِ آسمان در زمان کسوف به گرگومیش مدنی شبیه است و دیدن شفق در این شرایط نادر اما ممکن است. او تأکید میکند که برای رؤیت شفق در بخش روزِ بیضی، لازم است طوفان ژئومغناطیسی بسیار شدیدی رخ دهد.
پال برکه، فیزیکدان خورشیدی در سازمان فضایی نروژ، تجربهٔ کسوف 2015 در سوالبارد را مثال میآورد: بازتاب نور از درهها و کوههای پوشیده از برف مانع تاریک شدن کافی آسمان شد و حتی سیارهها و ستارهها نیز قابلمشاهده نبودند.
احتمال وقوع و نحوهٔ پیگیری
بهطور کلی همزمانی کسوف با طوفانهای سطح G4–G5 نادر است. شاخصهای پیشبینی وضعیت فضا مانند NOAA Space Weather و سامانههای پیشبینی برخورد CME و شاخص KP میتوانند در روزهای نزدیک به کسوف افزایش احتمال را نشان دهند؛ رصدگران باید این منابع را بهطور مستمر دنبال کنند (NOAA Space Weather).
سناریوی ایدهآل: سه پدیدهٔ همزمان
اگر در روزهای پیش از 12 اوت چند پرتاب جرم تاجی رخ دهد و بارش شهابی پرساووشی نیز در اوج باشد، رصدگران در ایسلند یا گرینلند ممکن است فرصت نادری برای دیدن سه پدیدهٔ همزمان—کسوف، شفق و شهاب—داشته باشند. این همپوشانی بسیار نادر اما منحصربهفرد خواهد بود.
نکات عملی برای رصدگران
- منابع رسمی پیشبینی وضعیت فضا را مرتب بررسی کنید (مثلاً NOAA یا صفحات تخصصی ناسا).
- برای کاهش بازتاب نور، محل رصد را دور از برف و سطوح بازتابنده انتخاب کنید.
- در روزهای قبل از کسوف وضعیت جو و فعالیت خورشیدی را زیر نظر داشته باشید؛ رسیدن یک CME قوی میتواند شانس مشاهده را بهطور چشمگیری بالا ببرد.
خلاصه: احتمال دیدن شفق هنگام کسوف کم اما صفر نیست. حتی در صورت عدم رؤیت شفق، کسوف کامل خود نمایش چشمگیری از تاج خورشیدی است و تجربهٔ رصدی ارزشمندی برای علاقهمندان فراهم میکند.
اطلاعات تکمیلی دربارهٔ مسیر و زمانبندی کسوف در نقشههای ناسا موجود است: صفحهٔ کسوف 12 اوت 2026.
