مدارگرد مارس اکسپرس (Mars Express) سازمان فضایی اروپا (ESA) تصاویر سهبعدی و با وضوح بالا از دهانه شیاپارلی روی مریخ منتشر کرده که چشماندازی دقیق از سازوکارهای زمینشناختی شکلیافته توسط جریانهای آبی باستانی ارائه میدهد.
اهمیت دهانه شیاپارلی
دهانه شیاپارلی در فلاتهای جنوبی مریخ قرار دارد و قطر آن بیش از ۲۸۵ مایل (≈۴۶۰ کیلومتر) است. این منطقه بهدلیل شواهد رسوبی و ساختارهای زمینشناسی گسترده، برای بازسازی تاریخچهٔ آبروانی و اقلیم باستانی مریخ حیاتی است. دهانه شیاپارلی در فرهنگ عامه نیز شناختهشده است؛ از جمله محل رخدادهای داستانی رمان و فیلم «مریخی» (The Martian).
روش ثبت تصاویر توسط مارس اکسپرس
مارس اکسپرس که از سال ۲۰۰۳ در مدار مریخ فعال است، از دوربین استریوی با وضوح بالا (High Resolution Stereo Camera — HRSC) استفاده میکند. این دوربین همزمان چند زاویهٔ دید را در طیفهای رنگی ثبت میکند تا مدلهای سهبعدی رنگی از سطح سیاره ساخته شود. در گذرهای کمارتفاع روی مدار بیضی، فضاپیما قادر است نوارهای سهبعدی وسیعی به طول صدها تا هزاران مایل و عرض دهها مایل تهیه کند که پس از چسباندن با یکدیگر، نقشههای منطقهای دقیقتری تولید میکنند. برای آشنایی بیشتر با فناوری HRSC مراجعه کنید به HRSC (Wikipedia) و وبسایت رسمی ESA.
مشاهدات کلیدی در تصاویر جدید
نماهای تازه، جزئیات قابلتوجهی از لایهبندی رسوبات و ساختار دیوارهها را نشان میدهند که کمک میکند دورانهایی را که مریخ آب سطحی داشته است بازسازی کنیم. هرچند قطر شیاپارلی بزرگ بهنظر میرسد، عمق آن نسبت به دهانههای همقطر کمتر است؛ علت این کمعمقی تجمع رسوبات بادی، رسوبات ناشی از جریانهای آبی باستانی، مواد آتشفشانی و آوار ناشی از برخوردهای بعدی است.
- نمایش لایههای رسوبی با وضوح بالا که دورههای مختلف تهنشینی را متمایز میکند.
- مشاهدهٔ ساختارهای فرسایشی و کانالمانند که نشانگر جریان آبهای سطحی یا زیرسطحی در گذشته است.
- قابلیت سنجش اختلاف ارتفاع و شیبها برای تحلیل توپوگرافی محلی.
دیدگاه پژوهشگران
دادههای سهبعدی و رنگی امکان اندازهگیری دقیق ارتفاع و تعیین ترکیب سنگی در مقیاس محلی را فراهم میکنند؛ اطلاعاتی که در بازسازی شرایطی که مریخ آب سطحی داشت—در حدود ۳.۷ میلیارد سال پیش—بسیار راهگشا هستند. چنین برداشتهایی همچنین مبنایی برای انتخاب سایتهای مناسب برای نمونهبرداری و فرود مأموریتهای آینده فراهم میآورند.
پیشینه نامگذاری و یادداشت دربارهٔ فرودگر شیاپارلی
نام شیاپارلی به افتخار اخترشناس ایتالیایی جیووانی شیاپارلی انتخاب شد؛ او در سال ۱۸۷۷ مشاهدات مفصلی از مریخ انجام داد و خطوط تاریکی را ثبت کرد که بعدها باعث گمانهزنیهایی دربارهٔ وجود «کانال» شد. نام شیاپارلی برای دهانه و نیز فرودگر آزمایشی ESA که در ۲۰۱۶ دچار حادثهٔ فرود شد بهکار رفت، هرچند آن فرودگر به ناحیهٔ دیگری هدایت میشد و به دهانه شیاپارلی نرسید.
نگاه به آینده
این تصاویر نشان میدهند مأموریتهای بلندمدت و ابزارهای تثبیتشده میتوانند با برنامهریزی دقیق گذرها و تحلیل دادههای چندمنظوره، لایههای ناشناختهای از تاریخچهٔ مریخ را آشکار کنند. ترکیب تصاویر HRSC با دادههای راداری، مینرالوژیکی و طیفسنجی مأموریتهای دیگر، راهنمای انتخاب سایتهای نمونهبرداری و فرود آینده خواهد بود و در طرحهای اکتشافی بلندمدت نقش محوری ایفا میکند.
برای مشاهده ویدیوی منتشرشده توسط ESA و اطلاعات تکمیلی دربارهٔ مأموریت مارس اکسپرس به وبسایت رسمی ESA مراجعه کنید.
