پس از یک قرن جستجو و حدسهای علمی، ستارهشناسان موفق شدند بینهایت نزدیک به اثبات کنند که بتلجوز، ستاره سرغول قرمز و شناخته شده در صورت فلکی شکارچی، تنها نیست. تلسکوپ بسیار بزرگ (تلسکوپ بسیار بزرگ) در کویر آتاکامای شیلی با بهرهگیری از ابزار SPHERE، تیزترین و واضحترین تصویر مستقیم از یک ستاره همدم کمنور را ثبت کرد. این کشف نشان میدهد که سیستم ستارهای بتلجوز از دو جزء تشکیل شده که با هم در مدار چرخش دارند.
پایان یک جستجوی صدساله
ستاره بتلجوز A در فاصله 650 سال نوری از زمین قرار دارد و به عنوان یک ابرغول سرخ، در آستانه فرآیند مرگ انفجاری خود قرار گرفته است. محاسبات اولیه در دهه گذشته پیشبینی میکردند که همدم این ستاره حدود یک جرم خورشیدی داشته باشد، اما دادههای نوین نشان میدهند جرم همدم بتلجوز B به دو تا سه برابر خورشید میرسد. ابزار SPHERE که پیشتر برای رصد حلقههای گرد و غبار و جستجوی سیارات فراخورشیدی طراحی شده بود، توانست با مسدود کردن مستقیم نور شدید ستاره مادر، سایه همدم را آشکار کند.
فناوری نسل جدید تلسکوپها
میگوئل مونتاژ، رهبر تیم پژوهشی در رصدخانه پاریز، فرآیند کشف را پایان یک جستجوی صدساله توصیف میکند. او در توصیف لحظه دیدن تصاویر پردازششده میگوید که از شدت تعجب از صندلی بلند شده است. این یافتهها دقیقاً با هشدارهای پیشبینیشده در سال 2024 همزمان بود که موقعیت همدم را در ماه دسامبر در دورترین نقطه مداری معرفی میکرد.
سوال اصلی این است که چرا پس از قرنها مطالعه دقیق ستاره بتلجوز، همدم آن تاکنون پنهان مانده بود؟ پاسخ در تکنولوژی نوظهور تلسکوپهای زمینی نهفته است. آنتونی بوکالتی، اعضای تیم، بر این نکته تأکید میکنند که الگوریتمهای پسپردازش و اپتیک تطبیقی که روزی برای یافتن سیارات در کهکشان راه شیری ساخته شدند، اکنون میتوانند اجرام کمنورتر از خورشید را در کنار ستارهای به ابرغول تبدیل شده نیز آشکار کنند.
تاثیر بر تکامل ستارهای که رو به مرگ است
تیم تحقیقاتی بلافاصله پس از انتشار نتایج در مجله Astronomy & Astrophysics، چشم خود را به آسمان دوخته است. پایش ستاره در مدار مخالف دقیقاً یک سال دیگر، آخرین حلقه گمشده برای اثبات قطعی این سیستم دوتایی خواهد بود. اگر تأیید شود، حضور بتلجوز B میتواند مسیر تکامل ستاره ابرغول را تغییر دهد و حتی سن و زمان انفجار ابرنواختری آن را تحت تأثیر قرار دهد.
آسمان شیلی و شبهای کویر آتاکاما هر سال با لیزرهای قدرتمند خود مرزهای جدیدی را در شناخت ما از ساختار کهکشان میگشایند. کشف همدم بتلجوز فقط یک رکورد آماری نیست، بلکه درسی است درباره اینکه فناوری نسل جدید تلسکوپها میتواند رازهای پنهان در دل کهکشان راه شیری را از تاریخ پنهان کند. پیشبینیها نشان میدهد چندین سیستم ستارهای شناختهشده دیگر نیز در آینده نزدیک از لایه تاریک خود خارج خواهند شد و روبروی چشم ستارهشناسان بازتاب خود را آشکار میکنند.
