27 ژوئیهٔ 1962 دو کیهاننورد شوروی، پیش از خروج از جو زمین و در حین پروازی با یک جت مسافربری، برای اولین بار تجربهٔ بیوزنی را پشت سر گذاشتند. این پرواز روشهای آمادهسازی خدمهٔ مأموریتهای مداری را متحول کرد.
چه رخ داد؟
یک فروند توپولف Tu-104 که برای حملونقل مسافر طراحی شده بود، بهمنظور اجرای مسیرهای سهمیشکل (پرواز پارابولیک) اصلاح شد تا بازههایی از شرایط بیوزنی را شبیهسازی کند. در هر مانور سرنشینان بین 6 تا 25 ثانیه بیوزنی را تجربه میکردند. این نخستین جلسهٔ تمرین بیوزنی برای کیهاننوردان شوروی بود و آندریان نیکولایف و پاول پوپوویچ در آن شرکت داشتند تا برای مأموریتهای آتی خود آماده شوند.
ماهیت فنی پرواز پارابولیک
پرواز پارابولیک روشی پذیرفتهشده برای شبیهسازی بیوزنی است: هواپیما با افزایش شیب یک صعود تند انجام میدهد و سپس با کاهش نیروی پیشران وارد یک مسیر سهمیشکل میشود؛ در این بازه شتاب هواپیما و شتاب گرانشی بهصورتی نسبتاً خنثی درمیآیند و سرنشینان حالت بیوزنی را احساس میکنند. اطلاعات بیشتر در صفحهٔ پرواز پارابولیک موجود است.
اهمیت این پرواز
- آمادگی جسمی و عملیاتی: در اوایل دههٔ 1960 واکنشهای انسان به بیوزنی کامل شناختهشده نبود؛ تمرینهای پروازی خطرات مأموریت را کاهش و تجربهٔ عملی فراهم کرد.
- آمادگی برای مأموریتهای وستوک: نیکولایف و پوپوویچ برای اعزامهای وستوک آماده میشدند؛ وستوک 3 و وستوک 4 دو مأموریت تاریخی بودند که تقریباً همزمان انجام شدند و برای نخستین بار دو فضاپیمای سرنشیندار را در مدار همزمان قرار دادند.
- پایهای برای آموزشهای آینده: دادهها و تجربههای بهدستآمده به تدوین پروتکلهای تمرینی و ایمنی برای فضانوردان بعدی کمک کرد.
نگاهی به سرنشینان
آندریان نیکولایف و پاول پوپوویچ دو تن از کیهاننوردان اولیهٔ شوروی بودند که با این آموزشها برای مأموریتهای مستقل وستوک آماده شدند. وستوک 3 تقریباً چهار روز و وستوک 4 نزدیک به سه روز در مدار ماندند و دو کپسول در برخی مقاطع در فاصلهٔ حدود 4 مایل (حدود 6.4 کیلومتر) از یکدیگر پرواز کردند؛ رخدادی کمنظیر در تاریخ فضانوردی.
میراث و تأثیر تا امروز
پروازهای پارابولیک همچنان بخشی از برنامهٔ آموزش فضانوردان سازمانهایی مانند NASA و روسکاسموس است. همچنین شرکتهای تجاری مانند Zero Gravity Corporation پروازهای بیوزنی تجاری برای تجربهٔ عمومی و تحقیقات علمی ارائه میدهند. تجربههایی که از نخستین پروازهای آموزشی بهدست آمد، بنیانی برای تمرینهای مدرن و مأموریتهای طولانیمدت فراهم کرد.
نکات کلیدی
- پرواز پارابولیک راهی عملی برای شبیهسازی بیوزنی روی زمین فراهم میکند.
- تمرینهای 1962 تجربهٔ مستقیم و دادههای ارزشمندی برای مأموریتهای سرنشیندار فراهم آورد.
- آموزشهای آن زمان تأثیر مستقیم بر روشهای ایمنی و آموزش فضانوردان در دهههای بعد داشت.
منابع: صفحات ویکیپدیا دربارهٔ Tu-104، پرواز پارابولیک و وستوک.
