تلسکوپ فضایی هابل یک نقشهٔ بسیار دقیق از ستارگان کهکشان آندرومدا (M31) منتشر کرده و تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد که همسایهٔ بزرگ راه شیری طی حدود ۵۰۰ میلیون سال گذشته به‌تدریج نرخ شکل‌گیری ستارگان خود را کاهش داده است.

یافته‌های اصلی

مطالعه‌ای که در تاریخ ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ در The Astrophysical Journal منتشر شد، داده‌های دو نقشه‌برداری وسیعِ تلسکوپ هابل را ترکیب کرده است. این مجموعه‌ها تقریباً دو‌سوم دیسک آندرومدا و حدود ۲۰۰ میلیون ستاره را پوشش می‌دهند. نتیجهٔ کلیدی این است که آندرومدا پس از یک دورهٔ پُرشدّتِ ستاره‌سازی حدود ۲ میلیارد سال پیش، از حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش به‌صورت پیوسته در نرخ تولید ستاره کاهش نشان داده است.

بخشی از نقشه ستاره‌ای آندرومدا از داده‌های هابل

چگونه نرخ شکل‌گیری ستاره تغییر کرد

  • حدود ۵۰۰ میلیون سال پیش: نرخ نزدیک به ۱ جرم خورشیدی در سال.
  • حدود ۴۰ میلیون سال پیش: نرخ تقریباً به نصف کاهش یافت.
  • امروز: نرخ حدود ۰٫۲ جرم خورشیدی در سال است.

کاهش اخیر بیش از همه در یک حلقهٔ شعاعی به فاصلهٔ تقریباً ۳۲٬۰۰۰ سال نوری از مرکز کهکشان متمرکز شده و سهم عمده‌ای در افت کلی داشته است. این الگو نشان می‌دهد آندرومدا به‌صورت تدریجی از موج بزرگِ قبلی ستاره‌سازی فروکش می‌کند، نه این که به‌طور ناگهانی مخزن گازِ لازم تمام شده باشد.

نقش احتمالی کهکشان همراه M32

پژوهشگران نواحی نزدیک به کهکشان بیضوی جمع‌و‌جور M32 را بررسی کرده‌اند و یافته‌اند آن نواحی کاهش نسبتاً اخیرتری در تشکیل ستاره نشان می‌دهند. این شواهد M32 را به‌عنوان یک عامل محتمل مطرح می‌کند، اما مدارک کنونی برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.

چرا هابل برای این مطالعه ضروری بود

بن ویلیامز، هم‌نویسندهٔ مقاله و ستاره‌شناس دانشگاه واشینگتن، می‌گوید اندازه‌گیریِ ستارگان منفرد به مثابهٔ خواندن فسیل‌های تاریخ شکل‌گیری کهکشان است. وضوح بالای هابل همراه با توانایی پوشش مناطق گسترده، آن را به تنها ابزار عملیِ موجود تا امروز برای انجام این نوع تحلیل در آندرومدا تبدیل کرده است. برای آشنایی بیشتر می‌توانید به صفحهٔ ویکی‌پدیا دربارهٔ تلسکوپ فضایی هابل مراجعه کنید.

رومن؛ میدان دید گسترده‌ای که در راه است

تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن ناسا با میدان دیدی دست‌کم ۱۰۰ برابر بزرگ‌تر از هابل قرار است نقشه‌برداری کامل‌تری از آندرومدا و هالهٔ پیرامونش انجام دهد. پرتاب این رصدخانه با موشک فالکون هِوی برای تاریخ ۳۰ اوت برنامه‌ریزی شده و داده‌های رومن می‌توانند شناخت ما از روند تکامل کهکشان‌های مارپیچی را دگرگون کنند.

قابلیت رصد آندرومدا از زمین

آندرومدا در فاصلهٔ حدود ۲٫۵ میلیون سال نوری قرار دارد و در آسمان شب نیم‌کرهٔ شمالی، به‌ویژه در ماه نوامبر، بهترین رویت را دارد؛ حتی از مکان‌هایی با آلودگی نوری متوسط می‌توان آن را با چشم غیرمسلح دید. برآوردهای مداری نشان می‌دهند برخورد احتمالی آندرومدا و راه شیری ممکن است حدود ۵ میلیارد سال دیگر رخ دهد، هرچند جزئیات مسیر نهایی هنوز کامل مشخص نیست.

منابع و پیوندهای مرتبط

داده‌های تازهٔ هابل همراه با دیدِ گستردهٔ رومن تصویر دقیق‌تری از مسیر تکامل کهکشان‌های عظیم فراهم می‌آورند؛ مسیرهایی که تحت تأثیر تاریخِ برخوردها، توزیع گاز و دینامیک کهکشانی شکل می‌گیرند و هر کشف جدید پرسش‌های علمی تازه‌ای ایجاد می‌کند.