شهابسنگ NWA 13441 با قدمت 1.27 میلیارد سال پژوهشگران را شگفتزده کرد و بخشی از یک خلأ مهم در رکورد زمینشناسی مریخ را پر میکند.
- نمونه: NWA 13441؛ کشفشده در سال 2019 در الجزایر.
- قدمت: 1.27 میلیارد سال — بازهای که نمونههای آذرینی شناختهشده کمی در آن وجود داشت.
- ویژگی متمایز: ترکیب ساختاری شبیه شرگوتیت و ایزوتوپهای نئودیمیم شبیه کندریتها.
یافتن نمونهای غیرمعمول
NWA 13441 در سال 2019 در الجزایر یافت شد و تحلیلهای جدید قدمت آن را حدود 1.27 میلیارد سال تعیین کرد. این بازهٔ زمانی بین بازههای شناختهشدهای قرار میگیرد که تاکنون نمونههای آذرینیِ معمولِ گروه شرگوتیت در آنها نادر بودهاند. لینک مرجع دربارهٔ شرگوتیت: Shergottite.
دو ویژگی غیرمنتظره
این شهابسنگ دو ویژگی غیرمعمول را با هم نشان میدهد:
- نوعشناسی آذرینی شبیه به شرگوتیتها، که معمولاً در بین شهابسنگهای مریخی رایج است.
- وجود ایزوتوپهای نئودیمیم که معمولاً در کندریتها (شهابسنگهای ذوبنشده) یافت میشود: Chondrite.
پرسشهای کلیدی برای تاریخ داخلی مریخ
ایتن باکستر، استاد زمینشناسی کالج بوستون و یکی از نویسندگان مقاله در مجله Geochimica et Cosmochimica Acta، میگوید: «ویژگیهای این شهابسنگ کاملاً شگفتآور بود.» به گفتهٔ او، هیچ شهابسنگ مریخی شناختهشدهٔ دیگری با همین ترکیب و همین سن وجود ندارد.
این یافته با مدلهایی که شکلگیری سریع مریخ و فقدان صفحهتکتونیک گسترده را پیشنهاد میکنند همخوانی دارد؛ بدین معنا که بخشهایی از مادهٔ اولیهٔ سیاره میتوانستهاند برای میلیاردها سال نسبتاً دستنخورده باقی بمانند.
ایزوتوپها و سرنخهای نخستین منظومه خورشیدی
تحلیل ایزوتوپی نئودیمیم در NWA 13441 مرزهای تازهای برای زمانبندی و مکانیزمهای شکلگیری مریخ ارائه میدهد. پژوهشگران بر این گماناند که این شهابسنگ از مخزنی در داخل مریخ آمده که پیشتر نمونهبرداری نشده و ویژگیهای آن بین منابع «غنیشده» و «تهیشده»ٔ شناختهشده قرار میگیرد. نتیجهٔ این تحلیلها میتواند توزیع و ترکیب مواد اولیه در مراحل آغازین تکامل سیاره را بازتعریف کند.
گامهای بعدی در پژوهش
تیم تحقیقاتی برنامه دارد آنالیزهای ایزوتوپی گستردهتری انجام دهد تا ارتباط NWA 13441 با سایر شهابسنگهای مریخی اولیه روشن شود. هدف، روشنسازی تاریخچهٔ فعالیتهای ماگمایی و آتشفشانی و تدوین نقشهای دقیقتر از تکامل داخلی مریخ در طول میلیاردها سال است.
اهمیت کشف
- پر شدن خلأ زمانی بین حدود 600 میلیون تا 2.4 میلیارد سال در رکورد زمینشناسی مریخ.
- شواهدی از بقای مخازن اولیهٔ ماده در داخل مریخ که میتواند مسیرهای تکاملی متفاوت را نشان دهد.
- امکان بازتعریف منابع و روندهای تشکیلدهندهٔ مواد اولیهٔ سیاره در مراحل اولیه شکلگیری.
شهابسنگ NWA 13441 نمونهٔ دیگری است که نشان میدهد شهابسنگها چگونه پنجرهای مستقیم به تاریخ داخلی سیارات باز میکنند و پرسشهای جدیدی دربارهٔ فرآیندهای شکلگیری و تکامل در منظومهٔ خورشیدی مطرح میسازند.
منابع مرتبط: مقالات منتشرشده در Geochimica et Cosmochimica Acta و صفحات مرجع دربارهٔ شرگوتیت و کندریت.
