توقفِ زمانی در پروژهٔ آمور
رقابتِ راهبردی برای دستیابی به فناوریٔ پرتابگرهایِ قابلبازگردان به زمین سالهاست گردشِ تازهای در صنعتِ فضاییِ جهان ایجاد کردهاست. در حالی که شرکتهایِ آمریکایی مانندِ اسپیسایکس و بلو اوریجین پرتابهایِ هفتگی را به روال تبدیل کردهاند، چین و ژاپن نیز با سرعتِ بالا توسعهٔ سیستمهایِ خود را پیش میبرند. در این میان، روسیه با میراثِ کیهانیِ خود پروژهٔ آمور–الانجی را بهعنوانِ رقیبِ مستقیمِ فالکون۹ معرفی کرده بود، اما خروجیهایِ فعلی نشان میدهد این پروژه هنوز از افقِ فناوری فاصلهٔ زیادی دارد.
نزدیک به شش سال پیش، شرکتِ فضاییِ دولتیِ روسکاسموس وعدهٔ توسعهٔ موشکِ سنگینِ قابلاستفادهمجدد را داد. مشخصاتِ فنیِ اعلامشده در آن زمان بسیار هیجانانگیز بود: پیشرانهٔ متانمایع، مرحلهٔ اولِ قابلبازیابی و قابلیتِ حملِ ۱۰٫۵ تن بارِ مفید به مدارِ نزدیکبهزمین (LEO). مقاماتِ فضاییِ مسکو در آن مقطع، ورودِ این سامانه را سالِ ۲۰۲۶ اعلام کردند.
اما اخبارِ اخیر مواضعِ مقاماتِ این نهاد را کاملاً تغییر دادهاست. دمیتری بارانوف، معاونِ مدیرکلِ برنامههایِ موشکیِ روسکاسموس، در گفتگو با نشریهٔ تجاریِ RBC رسماً تأیید کرد که تمرکزِ کنونیِ تیمِ مهندسی صرفاً بر ساختِ یک نمونهٔ نمایشیِ مرحلهٔ اولِ موشک است. این یعنی فرایندِ توسعه هنوز در مرحلهٔ آزمایشهایِ پایلوت و تستهایِ بنچ قرار دارد و تا پرتابِ آزمایشی فاصلهٔ زیادی هست. بر اساسِ تحلیلهایِ منتشرشده در منابعِ متخصصِ مهندسیِ فضایی، گذر از مرحلهٔ دِمو به پروازِ عملیاتی یکی از دشوارترین مراحلِ طراحیِ موشکهایِ مدرن است.
چالشهایِ مهندسی و سوختِ متان
انتخابِ سوختِ متانمایع یک راهبردِ مدرن و منطقی است. این سوخت، برخلافِ کروزینِ موردِ استفاده در موشکهایِ سنتیِ روسی، تولیدِ آسانتری دارد و رسوبگذاریِ کمتری در موتور ایجاد میکند که برای عملیاتِ بازگشت و فرودِ مرحلهٔ اول حیاتی است. اسپیسایکس با بهرهگیری از موتورهایِ Raptor استانداردهایِ جدیدی را در بازیابیِ مرحلهٔ اول تعریف کردهاست. گزارشهایِ تککرانچ نشان میدهد که قابلیتِ بازیابیِ مرحلهٔ اول بهسرعت به معیاری اصلی برای سنجشِ سودآوریِ اقتصادیِ صنعتِ ماهواره تبدیل شدهاست.
برایِ روسیه، عبور از این چالشِ مهندسی در شرایطِ محدودیتهایِ صنعتی و تأمینِ قطعات دشوار است. تحریمهایِ بینالمللی دسترسی به الکترونیکِ پیشرفته و موادِ کامپوزیتی را پیچیدهتر کردهاند. بسیاری از کارشناسان معتقدند تا زمانی که نمونهٔ نمایشیِ مرحلهٔ اول پایدار نشود، رسیدن به پرتابِ کامل و سپس پرتابهایِ تجاری سالها طول خواهد کشید. اگر پروژهٔ آمور به مرحلهٔ عملیاتی برسد، باید بتواند با پارامترهایِ زیر رقابت کند:
- ظرفیتِ بارِ مفید در مدارِ نزدیکبهزمین (LEO): ۱۰٫۵ تن در حالتِ بازیافتی
- نوعِ پیشرانه: متانمایع و اکسیژنِ مایع
- قابلیتِ بازیافت: مرحلهٔ اول مطابقِ استانداردهایِ جدیدِ فضایی
چشماندازِ آیندهٔ صنعتِ پرتاب
صنعتِ فضاییِ جهان به سمتِ تکرارپذیری و کاهشِ هزینهٔ پرتاب حرکت میکند. هر پرتابی که بازیابی شود، ضریبِ اقتصادیِ این صنعت را دگرگون میسازد. مسکو، علیرغمِ پتانسیلهایِ مهندسیِ خود، با تغییرِ چرخههایِ تحقیق و توسعه روبهرو شدهاست. آیا مدلِ پیمانکاریِ غیردولتی در روسیه شکل خواهد گرفت یا توسعه همچنان در قالبِ پروژههایِ دولتی ادامه خواهد یافت؟ پاسخِ این پرسش سرنوشتِ آمور را تعیین میکند. تا آن روز، آسمانها سهمِ بیشتری از بازیگرانِ غربی و آسیایی خواهند داشت، مگر اینکه تیمهایِ مهندسیِ روسیه بتوانند شگفتیآفرینی کنند و گلوگاههایِ صنعتی را در بازههایِ زمانیِ کوتاهتری پشتِ سر بگذارند.
