در 8 اوت 1977 ایستگاه شناسایی شوروی «سالیوت 5» از مدار خارج شده و در جو زمین سوخت.

سالیوت 5 چه بود؟

سالیوت 5 بخشی از برنامهٔ سری آلماز (Almaz) بود؛ مجموعه‌ای از ایستگاه‌های مداری نظامیِ شوروی که برای عملیات شناسایی و آزمایش‌های نظامی طراحی شده بودند. برای اطلاعات تکمیلی می‌توان به صفحهٔ ویکی‌پدیا دربارهٔ آلماز مراجعه کرد.

پرتاب و مأموریت‌ها

سالیوت 5 در ژوئن 1976 پرتاب شد و میزبان چند مأموریت سرنشین‌دار بود که محور اصلی آن‌ها عکسبرداری شناسایی و آزمایش‌های علمی-نظامی بود. برنامه شامل چهار مأموریت سرنشین‌دار بود که در عمل سه مأموریت اجرا شد.

خلاصهٔ مأموریت‌های سرنشین‌دار

  • سایوز 21 — نخستین گروه حدود یک ماه پس از پرتاب رسید؛ اقامت کوتاه شد زیرا بوی نامطبوع داخل ایستگاه و احتمال نشت سوخت، خدمه را به بازگشت زودهنگام واداشت.
  • سایوز 23 — تلاش الحاق در اکتبر 1976 با شکست همراه شد؛ سامانهٔ دیدار و نزدیکی دچار خطا شد، سوخت پیشران بیشتر از حد مصرف شد و خدمه نتوانستند اتصال را انجام دهند. این مأموریت در یک دریاچهٔ یخ‌زده به فرود انجامید؛ بر اساس گزارش‌های تاریخی این یکی از معدود فرودهای سایوز در آب تا آن زمان بود. برای جزئیات فنی به صفحهٔ ویکی‌پدیا دربارهٔ سفینهٔ سایوز مراجعه کنید.
  • سایوز 24 — سومین و آخرین مأموریت سرنشین‌دار در فوریه 1977 به ایستگاه رسید؛ خدمه پس از تهویهٔ هوای ایستگاه حدود 18 روز اقامت کردند و نمونه‌های عکسبرداری شناسایی را با کپسول بازگشت جدا شده به زمین فرستادند. گزارش‌های تاریخی و آرشیوها مانند RussianSpaceWeb دربارهٔ آلماز جزئیات بیشتری ارائه می‌کنند.
نمایی بازسازی‌شده از ایستگاه سالیوت 5 در فضا

چرایی لغو مأموریت چهارم و خروج از مدار

تا اواسط 1977 ایستگاه با کمبود پیشران برای موتورهای کنترل وضعیت و سامانهٔ مانور مواجه شد. امکان سوخت‌گیری مجدد وجود نداشت و ادامهٔ نگه‌داشتن مدار بدون سوخت عملی نبود. به همین دلیل مقامات شوروی تصمیم گرفتند سالیوت 5 را با فرود کنترل‌شده از مدار خارج کنند تا در جو زمین بسوزد؛ این اقدام پایان رسمی حضور ایستگاه در مدار بود.

اهمیت تاریخی و میراث

سالیوت 5 گرچه در فهرست سری سالیوت پنجمین ایستگاه محسوب می‌شد، عملاً یکی از ایستگاه‌های اختصاصی شناساییِ برنامهٔ آلماز به شمار می‌رفت. آلماز را می‌توان معادل شورویِ پروژهٔ آمریکایی "Manned Orbiting Laboratory" دانست که هر دو به دنبال استفادهٔ نظامی از مدار نزدیک زمین برای جمع‌آوری اطلاعات بودند.

پس از سالیوت 5 تمرکز شوروی به ایستگاه‌های علمی‌تری مانند سالیوت 6 و 7 منتقل شد که نقش بلندمدت‌تری در پژوهش‌های فضایی ایفا کردند. یکی از دستاوردهای فنی مهمِ آن دوره روش بازگرداندن فیلم‌های شناسایی با کپسول‌های کوچک بود؛ این روش نشان‌دهندهٔ اهمیت بازگرداندن نمونه و داده‌های فیزیکی حتی در برنامه‌های سری نظامی بود.

پایگاه‌های مرجع و منابع

سالیوت 5 یادآور دورهٔ رقابت و نوآوری در عصر جنگ سرد است؛ تجربه‌هایی که در طراحی ایستگاه‌های مداری جدید و مدیریت منابع ایستگاهی اثرگذار مانده‌اند و همچنان در توسعهٔ مأموریت‌های فضایی تجاری و نظامی تأثیر دارند.