رصدهای شش‌ماهه بین اکتبر 2025 و آوریل 2026 نشان می‌دهد دنباله‌دار 240P/NEAT پیش از حضیض اخیر به دو قطعه تقسیم شده و شواهد قوی حاکی از آن است که شکافت ناشی از ناپایداری چرخشی بوده است.

رصدها و روش کار

دیوید جوویت و تیمش از دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس، دنباله‌دار را بین اکتبر 2025 تا آوریل 2026 با طیف‌نگار و دوربین اجرام کم‌نور آلامبرا نصب‌شده روی تلسکوپ 2.56 متری Nordic Optical Telescope رصد کردند. تصاویر از دو ماه پیش تا چهار ماه پس از حضیض ثبت شد تا ویژگی‌های هر دو جزء مشخص شود.

  • دوره رصد: اکتبر 2025 – آوریل 2026
  • ابزار: طیف‌نگار و دوربین اجرام کم‌نور آلامبرا
  • تلسکوپ: 2.56 متر (Nordic Optical Telescope)
  • هدف: تعیین مورفولوژی، نرخ تولید غبار و سرعت جدایی قطعات
تصویر رصدی دنباله‌دار 240P با دو جزء قابل مشاهده

ویژگی‌های دو بخش

240P-A (بخش روشن‌تر)

شعاع تخمینی بین 400 تا 600 متر و نرخ اتلاف غبار تقریباً چهار برابر بخش دوم.

240P-B (بخش کم‌نورتر)

براساس روشنایی و نرخ غبار، شعاع حدود 300 متر (و حداقل حدود 50 متر) برآورد شده است.

تحلیل حرکت نسبی نشان می‌دهد زمان شکافت حداقل سه سال پیش از مشاهدات رخ داده است.

آنالیز فوتومتریک و تغییرات مورفولوژی دنباله‌دار 240P

مکانیسم محتمل شکافت

نویسندگان چندین سناریو را بررسی کرده‌اند: نیروهای کشندی، برخورد با سیارک، تجمع فشار زیرسطحی، تنش‌های حرارتی و ناپایداری چرخشی. با توجه به مدار دنباله‌دار — که در ژوئیه 2007 گذر نسبتاً نزدیکی به مشتری داشته و حضیض مداری‌اش از 2.5 به 2.1 واحد نجومی تغییر کرده — مواجهه‌های کشندی یا برخوردهای سیارکی برای این رخداد محتمل به‌نظر نمی‌رسند.

تجمع فشار یا تنش حرارتی می‌تواند ترک ایجاد کند، ولی بعید است این مکانیسم‌ها باعث جدایی یک قطعه به این اندازه شده باشند. گشتاورهای ناشی از بیرون‌زدن گاز (outgassing) در اجسام زیرکیلومتر مانند 240P بسیار مؤثرند و می‌توانند باعث افزایش شتاب زاویه‌ای و رسیدن به ناپایداری چرخشی شوند. هم‌خوانی سرعت جدایی قطعات با سرعت فرار هستهٔ اصلی نیز با الگوی مورد انتظار در گسست چرخشی سازگار است. برای تأیید این فرضیه اندازه‌گیری دورهٔ چرخش و پی‌گیری تغییرات تولید غبار در رصدهای آینده ضروری است.

اهمیت یافته

شکافت و واپاشی از مسیرهای اصلی نابودی دنباله‌دارها هستند. افزودن موردی مانند 240P/NEAT به مجموعه مشاهدات، به بهبود مدل‌های فرایندهای واپاشی و سنجش نقش گشتاورهای بیرون‌زدنی در عمر هسته‌های کوچک‌تر کمک می‌کند. برای مروری عمومی دربارهٔ دنباله‌دارها می‌توان به صفحهٔ Comet در ویکی‌پدیا مراجعه کرد.

مرجع تحقیق

مطالعه با عنوان «Investigation of Split Comet 240P/NEAT» توسط دیوید جوویت و همکاران در Astronomical Journal منتشر شده است.

نگاه به جلو

برای تأیید ناپایداری چرخشی و پیش‌بینی سرنوشت دو قطعه، رصدهای زمان‌دار و بلندمدت لازم است. پیشنهادهای رصدی شامل موارد زیر هستند:

  • فوتومتری زمان‌دار برای تعیین دورهٔ چرخش و الگوهای نوسانی نور
  • پایش نرخ تولید غبار به‌صورت پیوسته
  • آسترومتری دقیق برای مدل‌سازی حرکت نسبی و پیش‌بینی مدار آیندهٔ قطعات
  • رصدهای طیفی برای بررسی ترکیب و فعالیت گازی هسته‌ها
نمودار یا تصویر ترکیبی نشان‌دهنده جدایی دو جزء دنباله‌دار 240P