آسمان این هفته (14 تا 23 اوت) چند فرصت رصدی شاخص ارائه میدهد: مقارنهٔ نزدیکِ مشتری و عطارد در سپیدهدم، هلال سهروزهٔ ماه پس از کسوف و احتمال دیده شدن ابرهای شبتاب در افق شمالغرب.
جمعه 14 اوت
وِگا در بالای سر هنگام غروب و آرکتوروس در غرب دو ستارهٔ برجستهاند. از وگا خطی به سمت آرکتوروس بکشید؛ در یکسوم راه به ستارهای کمنور از صورت فلکی هرکول میرسید و در دوسوم راه نیمدایرهٔ کمنور کرونا بورئالیس را خواهید دید که ستارهٔ درخشانش الفکا (Gemma) است. برای اطلاعات بیشتر: Vega و Arcturus.
نکتهٔ رصدی: وگا، ستارهٔ کیستون و التانین با هم مثلثی تقریباً متساویالاضلاع میسازند؛ التانین نوکِ دراکو است (Draco).
شنبه 15 اوت
ماه سهروزه که سه روز پیش خورشید را گرفت، حالا هلالی در آسمان شامگاهی است. آن را حدود 40 دقیقه پس از غروب در سمت غرب بیابید. زهره امشب تقریباً 4–5 درجه بالای سمت چپ ماه میدرخشد.
یکشنبه 16 اوت
در تاریکی غروب، ماه حدود 10 درجه سمت چپ زهره دیده میشود. به دنبال اسپیکا در صورت فلکی سنبله نیز باشید. انتهای شمالغرب و شمال آسمان را برای مشاهدهٔ ابرهای شبتاب بررسی کنید؛ این ابرها در ارتفاع بسیار بالا تشکیل میشوند و گاهی روی ذرات شهابی درخششی موجی ایجاد میکنند. شرح علمی: Noctilucent cloud. برای متون رصدی دنبال مطالب Sky & Telescope باشید.
دوشنبه 17 اوت
وقتی وگا نزدیک زنیت است، قوریِ کمان (Sagittarius Teapot) در جنوب به بیشینهٔ ارتفاع میرسد. حدود دو ساعت بعد که دنب (دنبالذبابه) از زنیت میگذرد، صورتهای فلکی کوچکتر مانند دلفین و کاپریکورنوس در جنوب به بلندترین ارتفاع میرسند.
سهشنبه 18 اوت
دُبّ بزرگ را در شمالغرب پس از تاریکی ببینید؛ در این فصل، این دستهٔ ستارهای گویی به سمت پایین میغلتد و برای بازگشت به آسمانِ بهاری آماده میشود.
چهارشنبه 19 اوت
ربع اول ماه ساعت 10:46 شب به وقت EDT رخ میدهد. ماه در صورت فلکی ترازو (لیبرا) قرار دارد و در سمت راست آنتارس دیده میشود؛ ردیفی از سر سهستارهایِ عقرب بین آنها قرار گرفته است.
پنجشنبه 20 اوت
ماه این بار اندکی فراتر از ربع اول و نزدیک آنتارس دیده میشود؛ در گذر قبلی که با آنتارس دیدار کرد، ماه حالت پُرتر (gibbous) داشت. این تفاوت به هندسهٔ مدار زمین و ماه و زاویهٔ جدایی ماه از خورشید بازمیگردد (پایینتر توضیح داده شده).
جمعه 21 اوت
امشب آنتارس را حدود یک مشت بازو درست به سمت راست ماه ببینید؛ کمی دورتر به راست دنبال دلتا عقرب باشید که دومین ستارهٔ روشن بخش بالاییِ عقرب است.
شنبه 22 اوت
مربع بزرگِ پگاسوس در شرق از گوشهای ایستاده نمایان میشود؛ ستارههای مربع عمدتاً از قدرهای دوم و سوماند و مشتِ بازوی شما تقریباً داخل آن جا میگیرد. از گوشهٔ چپ مربع به سمت پایین و چپ خطی دنبال کنید تا ستونِ آندرومدا را بیابید؛ اگر امتداد دهید، آلفای پرسئی نیز در امتداد قرار میگیرد. این الگو را جورج لاوی «Andromegasus Dipper» نامیده است.
یکشنبه 23 اوت
فومالهاوت، «ستارهٔ پاییزی»، از جنوبشرق پدیدار میشود؛ اگر افق باز در این سمت داشته باشید، حوالی ساعت 23 باید آن را شناسایی کنید. نزدیک آن، زحل با درخشندگی مشابه اما نور یکنواختتر دیده میشود؛ تقریباً یک و نیم مشت پایینتر از مربع بزرگِ پگاسوس قرار دارد. معرفی فومالهاوت و پگاسوس: Fomalhaut و Pegasus.
خلاصهٔ سیارات این هفته
- عطارد در عمق سپیدهدم پنهان است؛ مقارنهٔ نزدیک با مشتری در بامداد شنبه رخ میدهد اما هر دو بسیار پایینِ افقاند.
- مشتری و عطارد بامداد شنبه تنها حدود 0.5° از هم فاصله دارند؛ برای دیدنشان به افق باز و دوربین دوچشمی نیاز است. معرفی: Jupiter و Mercury.
- زهره همچنان ستارهٔ شامگاهیِ برجسته است و حوالی غروب در غرب دیده میشود.
- زحل در جنوبشرقی و پایینتر از مربع پگاسوس قرار دارد و با چشم غیرمسلح قابل تشخیص است.
نکات عکاسی و رصد
- برای مقارنهٔ مشتری و عطارد زودتر از سپیدهدم به افق بازِ شرقـشمالشرق بروید و دوربین دوچشمی یا لنز وایدِ روشن همراه داشته باشید؛ لایههای نزدیک افق غبار و تضعیف جوی ایجاد میکنند.
- برای شکار ابرهای شبتاب لازم است افق شمالغرب باز و تاریک باشد؛ نور ماه و نور شهری دید آنها را بهشدت کاهش میدهد.
پاورقی: چرا ماه در دیدارهای مختلف با آنتارس فازهای متفاوت نشان میدهد؟
هنگام عبور مقابل آنتارس، ماه بسته به موقعیت نسبت به خورشید و زاویهٔ دید ما درجات مختلفی از روشنایی (فاز) نشان میدهد. هرچه جدایی زاویهای ماه از خورشید بیشتر باشد، ظاهر آن پُرتر است؛ در موقعیتهای دیگر همان همگرایی نزدیکتر به ربع اول خواهد بود و گردهٔ ماه کمتر بهنظر میرسد. این تغییرات حاصل هندسهٔ مدار زمین و ماه و زمانِ نسبی رویتاند.
آسمان این هفته ترکیبی از مقارنهها، هلالِ تازه و فرصتهایی برای مشاهدهٔ پدیدههای جوی-نجومی را ارائه میکند. برای رصد موفق، افق باز، ابزار سبک و توجه به شرایط محلی هوا همراه ببرید.
