تویوهیرو آکیاما در سن 84 سالگی بر اثر خونریزی از دستگاه گوارش تحتانی درگذشت. خبرگزاریهای ژاپن گزارش دادند وی روز چهارشنبه 26 اوت درگذشت و مراسم خاکسپاری با حضور نزدیکان برگزار شد. آکیاما بهعنوان نخستین شهروند ژاپن که به فضا فرستاده شد و اولین روزنامهنگاری که از مدار گزارش ارسال کرد، در تاریخ رسانه و فضانوردی جایگاه ویژهای داشت.
زندگی حرفهای و انتخاب برای مأموریت
آکیاما از خبرنگاران شبکه Tokyo Broadcasting System (TBS) بود و از میان 162 متقاضی داخلی شبکه برای پرواز به فضا انتخاب شد؛ این مأموریت به مناسبت چهلمین سالگرد TBS برنامهریزی شده بود. برای آمادهسازی، او در مرکز آموزش کیهاننوردان گاگارین در استار سیتی آموزش دید و به خدمهٔ سایوز TM-11 پیوست.
پرتاب، اقامت کوتاه و بازگشت
آکیاما در 2 دسامبر 1990 همراه با ویکتور آفاناسیف و موسی ماناروف با موشک سایوز U2 به فضا پرتاب شد. بدنهٔ فرود و موشک شامل پرچم ژاپن و تبلیغات چند شرکت از جمله سونی بود؛ فیلم برخاست برای پخش در TBS ضبط شد. پس از دو روز پرواز مداری، تیم به ایستگاه فضایی میر رسید؛ آفاناسیف و ماناروف اقامت بلندمدت 175 روزه را آغاز کردند، در حالی که اقامت آکیاما در مدار حدود یک هفته طول کشید.
گزارشگری از مدار و برنامه «بهسوی کیهان»
آکیاما روزانه یک ویدئوی دهدقیقهای و دو بخش صوتی هر کدام بیستدقیقهای ضبط میکرد که تحت عنوان برنامهٔ «بهسوی کیهان» در TBS پخش شد. در ساعات اولیه حضورش دچار سندرم سازگاری فضایی شد و علائم ترک نیکوتین را نیز تجربه کرد؛ او پیشتر سیگاری زنجیرهای بود. روزنامهها و مخاطبان با زبانی صریح و گاه طنز به گزارشهای او واکنش نشان دادند و برخی رسانهها او را «ضدقهرمان فضایی» توصیف کردند؛ واکنشهایی که وجه انسانی و واقعی تجربهٔ حضور در مدار را برجسته ساخت.
لحظات صادقانه و تصویر ژاپن از فضا
در گزارشهای ابتدایی آکیاما اشاره کرد آبهای اطراف ژاپن «خیلی گلآلود» بهنظر میرسند و دربارهٔ قورباغههای تحقیقاتی همراهش توضیح داد تنها قورباغههای «چاق» از بیوزنی لذت میبردند، در حالی که قورباغههای لاغر گویی میخواستند به یوکوهاما بازگردند. او بعدها بابت بخشهایی از گزارشهای اولیه که با لحن تندتری همراه بود پوزش خواست و تصاویر محبوبی از کوه فوجی برای بینندگان فرستاد؛ از منظر وی، بخش اعظم ژاپن شبیه پوشیده از خزه بهنظر میرسید و هوکایدو «شبیه جلبک دریایی خوشمزه» دیده میشد.
دستاوردها و میراث در رسانه و فضا
پرواز آکیاما نمادی از تلاقی رسانه، اسپانسرشیپ و کاوش فضایی بود و نمونهٔ اولیهای از مشارکت تجاری در اعزام افراد به فضا بهشمار میرود. خاطرات و گزارشهای او، هرچند همراه با دشواریهای اولیه، تجربهٔ انسانی حضور در مدار را برای عموم ملموستر کرد و راه را برای گسترش گردشگری فضایی و پروژههای رسانهای-تجاری بعدی هموار ساخت.
- تاریخ پرتاب: 2 دسامبر 1990
- مدت اقامت در مدار: حدود یک هفته
- نقش: نخستین شهروند ژاپن در فضا و نخستین روزنامهنگار گزارشگر از مدار
منابع و مطالعهٔ بیشتر: صفحهٔ تویوهیرو آکیاما در ویکیپدیا و صفحات مربوط به ایستگاه فضایی میر و مرکز گاگارین.
