Insilico Medicine اعلام کرد مولکولی برای درمان فیبروز ریوی توسط پلتفرم مولد هوش مصنوعیاش کشف شده؛ با این حال در تقاضای ثبت اختراع اشارهای مستقیم به هوش مصنوعی نشده و پنج نفر، از جمله مدیرعامل، بهعنوان مخترع ثبت شدهاند.
اختلاف میان واقعیت فنی و چارچوب مالکیت فکری
شرکتهای زیستفناوری مبتنی بر هوش مصنوعی اکنون میتوانند طراحی اتمی مولکولها را در زمانهای بسیار کوتاه انجام دهند؛ فرایندی که پیشتر نیازمند هفتهها یا ماهها کار آزمایشگاهی و تحلیل انسانی بود. قوانین مالکیت فکری در ایالات متحده و بسیاری از حوزههای قضایی فعلاً تنها انسان را بهعنوان مخترع میپذیرند و این شکاف بین تواناییهای فنی و زبان قانون، منازعات حقوقی و تجاری جدیدی پدید آورده است.
پروندهٔ DABUS و پیامدهای حقوقی
در پروندهای که Ryan Abbott مطرح کرد و به نام DABUS مشهور شد، یک سامانهٔ هوش مصنوعی بهعنوان مخترع ظرف غذای نوآورانه معرفی شد. یک دادگاه تجدیدنظر در واشنگتن در سال 2022 حکم داد که واژهٔ "individual" در متن قانون به معنای انسان است و بنابراین نظام فعلی ثبت اختراع مخترع غیرانسان را قبول ندارد. این قضیه نشان میدهد دادگاهها بیشتر بر متن صریح قانون تکیه میکنند تا بر بحثهای فلسفی دربارهٔ حقوق ماشینها.
سازمانها و سیاستگذاری: آیا قوانین تغییر میکنند؟
اداره ثبت اختراعات و علائم تجاری ایالات متحده (USPTO) پذیرفته است که سامانههای هوش مصنوعی ممکن است اقداماتی انجام دهند که در صورت انجام توسط انسان، واجد شرایط مخترع بودن باشد. در عمل اما ادارات ثبت و محاکم غالباً خروجیهای هوش مصنوعی را بهعنوان «ابزار» تلقی میکنند و ثبت نام انسانها را ترجیح میدهند.
پیچیدگیِ تعیینِ مالکیت و پیامدهای تجاری
- یکی از راههای ابطال ثبت اختراع، نشان دادن فهرست مخترعانِ نادرست است؛ بنابراین نامگذاری انسانها بهعنوان مخترع وقتی بخش عمدهای از ابداع توسط هوش مصنوعی انجام شده، به منازعات حقوقی میانجامد.
- اگر سیاستها خروجیهای هوش مصنوعی را از حمایت مالکیت فکری حذف کنند، انگیزهٔ سرمایهگذاری در ابزارهای داروسازی مبتنی بر هوش مصنوعی کاهش مییابد؛ موضوعی که سرمایهگذاران و صاحبنظران دربارهٔ آن هشدار دادهاند.
- نهادهای دیگر نیز مواضعی اتخاذ کردهاند؛ برای مثال دفتر کپیرایت ایالات متحده بهطور کلی از اعطای حقوق مؤلفانه به آثار تولیدشده تنها توسط هوش مصنوعی خودداری کرده است، موضوعی که ابعاد قانونی و تجاری گستردهای دارد.
معیارهای ممکن برای تعیین سطح دخالت انسانی
مسئلهٔ کلیدی این است که چه میزان مشارکت انسانی کافی است تا فردی بهعنوان مخترع شناخته شود. برخی معیارهای مورد توجه در دعاوی و دستورالعملهای اداری عبارتاند از:
- تصمیمگیری خلاقانهٔ انسان در مراحل طراحی یا انتخاب ایدهها.
- نقش انسان در تفسیر نتایج و تبدیل خروجیهای ماشینی به فرمولها یا نمونههای عملیاتی.
- انجام سنتز شیمیایی، آزمایشهای پیشبالینی یا اصلاحات عملی توسط پژوهشگران انسانی.
- هدایت تحقیق، تعیین معیارهای هدف یا تنظیم پارامترهای مدل توسط افراد مسئول.
نمونهٔ عملی: Insilico و ثبت اختراع
در مورد Insilico، مدیرعامل اشاره کرده است که شیمیدانها ترکیبات را سنتز و آزمایشهای پیشبالینی را انجام میدهند؛ بنابراین این افراد در مدارک ثبت اختراع نام برده میشوند. این رویکرد ممکن است از برخی برخوردهای حقوقی جلوگیری کند، اما پرسشهای بنیادین دربارهٔ اصالتِ ابداع و سهم واقعی هوش مصنوعی در خلق داروها همچنان باقی است.
راههای پیش رو: قانون، دادگاه یا بازار
سه مسیر محتمل برای مواجهه با این چالش وجود دارد:
- قانونگذاری صریح که موقعیت حقوقی ابزارهای هوش مصنوعی و خروجیهای آنها را مشخص کند.
- تفسیرهای قضایی بیشتر که مرزهای مخترع بودن را روشن سازد و در هر پرونده معیارهای مشخصتری ارائه کند.
- قواعد بازار و قراردادهای خصوصی که میان شرکتها و سرمایهگذاران توافقنامههای اختصاصی دربارهٔ سهم مالکیتی و منافع را شکل دهد.
ترکیبی از این سه مسیر احتمالاً تعیینکننده خواهد بود؛ پروندههای حقوقی، راهنماییهای اداری و مکانیزمهای قراردادی بهتدریج چارچوب حقوقی و تجاری این حوزه را بازتعریف میکنند.
پایانِ یک فصل، آغاز بازتعریف مالکیت فکری
سؤالِ «چه کسی اعتبار یک اختراع را دریافت میکند» دیگر محدود به مباحث فنی نیست؛ این موضوع بر سرمایهگذاری، سرعت نوآوری و نحوهٔ تقسیم منافع کشفیات پزشکی تأثیر مستقیم دارد. روند فعلی نشان میدهد که ترکیبی از پروندههای قضایی، دستورالعملهای جدید اداری و فشارهای بازار تعیین خواهد کرد که مرز میان ابزار و مخترع کجا کشیده میشود و این بازتعریف شتاب توسعهٔ داروهای مبتنی بر هوش مصنوعی را شکل خواهد داد.
برای مطالعهٔ بیشتر میتوانید منابعی مانند صفحهٔ DABUS، متن مادهٔ اول قانون اساسی ایالات متحده دربارهٔ انگیزهٔ اعطای حقوق انحصاری و گزارشهای USPTO دربارهٔ اختراعات مرتبط با هوش مصنوعی را دنبال کنید.
