نهنگهای گوژپشت دوباره مرزهای شگفتی را جابهجا کردند. دانشمندان برای نخستین بار سفر دو نهنگ گوژپشت را بین مناطق زادآوری استرالیا و برزیل مستند کردهاند؛ مسیری به طول بیش از ۱۴ هزار کیلومتر در دل اقیانوس باز. یکی از این نهنگها با پیمودن حداقل ۱۵ هزار و ۱۰۰ کیلومتر، طولانیترین مهاجرت ثبتشده برای یک نهنگ گوژپشت را به نام خود ثبت کرد.
این کشف که نتیجه دههها تحقیق و همکاری بینالمللی است، نشان میدهد این جانوران غولپیکر تا چه حد میتوانند مسافتهای دور را تحمل کنند. استفانی استک، دانشجوی دکتری دانشگاه گریفیث و یکی از نویسندگان این مطالعه، میگوید: «چنین اکتشافاتی فقط با سرمایهگذاری روی برنامههای بلندمدت و دادههای چنددههای ممکن میشود. این نهنگها دههها پیش و در نقاط مختلف جهان عکسبرداری شدهاند، اما توانستیم رد پایشان را به هم وصل کنیم.»
هر دُم، یک امضای منحصربهفرد
محققان با مقایسه دهها هزار عکس از دُم نهنگهای گوژپشت که به «فلوک» مشهور است، موفق به شناسایی افراد شدند. هر نهنگ الگوهای رنگی و خطوطی منحصربهفرد روی دُم خود دارد که مثل اثر انگشت عمل میکند. یک نهنگ ابتدا در سال ۲۰۰۷ در خلیج هاروی در کوئینزلند استرالیا دیده شد، سپس در ۲۰۱۳ در همان منطقه و در نهایت در سال ۲۰۱۹ در نزدیکی سائوپائولو برزیل ظاهر شد. حداقل فاصله مستقیم بین این دو منطقه حدود ۱۴ هزار و ۲۰۰ کیلومتر است؛ تقریبا به اندازه فاصله سیدنی تا لندن! نهنگ دیگری هم که در سال ۲۰۰۳ در منطقه «آبرولوس بانک» برزیل عکسبرداری شده بود، ۲۲ سال بعد درست در همان خلیج هاروی استرالیا مشاهده شد و رکورد ۱۵ هزار و ۱۰۰ کیلومتری را ثبت کرد.
عکاسان شهروند سکانداران این موفقیت
این تحقیق بر پایه ۱۹ هزار و ۲۸۳ عکس باکیفیت از دُم نهنگها بوده که میان سالهای ۱۹۸۴ تا ۲۰۲۵ از شرق استرالیا و آمریکای لاتین جمعآوری شد. تصاویر از دو منبع اصلی به دست آمده: محققان حرفهای و داوطلبان عکاس که از طریق پلتفرم «هپیویل» نقش خود را ایفا کردند. یک نرمافزار تشخیص تصویر هوشمند، عکسها را مقایسه کرد و سپس تیم تحقیق تمام تطابقهای احتمالی را دستی تأیید کرد. دکتر کریستینا کاسترو از بنیاد نهنگ اقیانوس آرام میگوید: «هر عکسی که گرفته میشود، به درک ما از زیستشناسی نهنگها کمک میکند و این بار یکی از شگفتانگیزترین حرکات تاریخ را آشکار کرد.» با وجود این مسافتهای رکوردشکن، محققان تأکید دارند که این مهاجرتها بسیار نادر هستند: از میان ۲۰ هزار نهنگ شناساییشده در چهار دهه، تنها دو نهنگ (۰.۰۱ درصد) توانستهاند چنین سفری را انجام دهند.
چرا این جابجاییهای نادر ارزشمند است؟
حتی همین موارد نادر هم برای بقای بلندمدت جمعیت نهنگها حیاتی هستند. استفانی استک توضیح میدهد: «با وجود نادر بودن، این تبادلات به حفظ تنوع ژنتیکی کمک میکنند و حتی ممکن است سبکهای آوازی جدیدی را بین مناطق مختلف جابهجا کنند – درست مثل مدهای موسیقی در جوامع انسانی.» این یافتهها از فرضیه علمیای به نام «تبادل اقیانوس جنوبی» حمایت میکند که میگوید نهنگهای مناطق زادآوری مختلف گاه در مناطق تغذیه مشترک قطب جنوب ملاقات میکنند و این سفرهای طولانی را آغاز میکنند. هر عکس دُم، هر سال پژوهش، و هر همکاری بینالمللی میتواند یک حلقه گمشده دیگر از داستان سفر این غولهای مهربان را آشکار کند.
