مشاهدهٔ یک نهنگ گوژپشت نشان میدهد این فرد حداقل مسافت ۱۵٬۱۰۰ کیلومتری را بین دو رؤیت طی کرده و طولانیترین مسیر مهاجرت ثبتشده برای یک فرد از این گونه را به ثبت رسانده است. پژوهشگران با بررسی دهها هزار عکس از دم نهنگها توانستند دو مورد نادر از سفر میان مناطق تولیدمثل در شرق استرالیا و برزیل را شناسایی کنند.
روششناسی
رویکرد تحقیق مبتنی بر مطابقت تصویری بود. تیم تحقیقاتی از یک آرشیو شامل ۱۹٬۲۸۳ عکس باکیفیت از دم نهنگها که بین سالهای ۱۹۸۴ تا ۲۰۲۵ جمعآوری شده بود، استفاده کرد. منابع تصاویر شامل پژوهشگران حرفهای و مشارکتهای شهروند-علم از طریق پلتفرم Happywhale بود. نخست از نرمافزارهای شناسایی خودکار تصویر برای یافتن تطابقها استفاده شد و سپس هر مورد پیشنهادی بهصورت دستی تایید شد.
نمونهها
- نمونهٔ اول: نخستین رؤیت در ۲۰۰۷ در خلیج هروی، کوئینزلند و رؤیت مجدد در ۲۰۱۹ نزدیک سائو پائولو، برزیل؛ حداقل فاصلهٔ خط مستقیم حدود ۱۴٬۲۰۰ کیلومتر.
- نمونهٔ دوم: اختلاف زمانی ۲۲ سال بین رؤیتها؛ رؤیت اولیه در ۲۰۰۳ در بانک آبرولوس، برزیل و رؤیت بعدی در سپتامبر ۲۰۲۵ در خلیج هروی با فاصلهٔ مستند ۱۵٬۱۰۰ کیلومتر.
یافتهها
این دو مورد از میان نزدیک به ۲۰٬۰۰۰ نهنگ شناساییشده ظاهر شدند و تقریباً معادل ۰٫۰۱٪ کل رکوردها هستند. بنابراین چنین گذرهای میانمنطقهای نادر اما قطعی به نظر میرسند و نشاندهندهٔ توانایی برخی افراد برای پیمایش فواصل بسیار طولانی است.
استفانی استک، دانشجوی دکتری در دانشگاه گریفیت و همنویسندهٔ مقاله، تأکید کرده که این کشفیات تنها با سرمایهگذاری در پژوهشهای بلندمدت و همکاری بینالمللی ممکن شدهاند. دکتر کریستینا کاسترو از Pacific Whale Foundation نیز نقش دادههای علوم مردمی را برجسته کرده است.
چرایی اهمیت این مشاهدات
- حفظ و تبادل تنوع ژنتیکی: جابهجایی افراد بین جمعیتهای دور میتواند به تبادل ژنها و افزایش تنوع کمک کند.
- انتقال فرهنگی: آوازها و الگوهای رفتاری ممکن است از طریق تماسهای بینجمعیتی منتقل شوند؛ این پدیده در مطالعات پیشین گونه گزارش شده است (مطالعات گونه).
- پشتیبانی از فرضیهٔ تبادل اقیانوس جنوبی: یافتهها با این نظریه همخوانی دارند که جمعیتهای تولیدمثلی دوردست ممکن است در مناطق تغذیهٔ قطب جنوب با هم برخورد کنند و سپس مسیرهای بازگشتی متفاوتی در پیش بگیرند.
پیامدهای اقلیمی و راههای پژوهشی پیش رو
تغییرات اقلیمی میتواند الگوهای مهاجرت را دگرگون کند؛ تغییر در گسترهٔ یخهای قطبی و جابجایی منابع غذایی مانند کریل ممکن است فرکانس یا مسیرهای این گذرهای نادر را تغییر دهد. برای روشنتر شدن مسیرهای دقیق و عوامل محرک، پیشنهاد میشود ترکیب روشهای زیر به کار رود:
- برچسبگذاری ماهوارهای برای ردیابیهای دقیقتر،
- آنالیز ژنتیک جمعیتی برای پیبردن به تبادل ژن و ساختار جمعیتی،
- افزایش مشارکت در شبکههای اشتراک داده و توسعهٔ ابزارهای خودکار شناسایی تصاویر،
- گسترش مشارکت جوامع محلی و پروژههای علوم مردمی برای افزایش پوشش دادهای.
نتایج این پژوهش در نشریهٔ Royal Society Open Science منتشر شده و نشان میدهد حتی در گسترهٔ وسیع اقیانوسها، ارتباطات دوردست میان جمعیتهای نهنگ گوژپشت وجود دارد که میتواند پیامدهای بلندمدتی برای مدیریت و حفاظت این گونه داشته باشد.
پیشنهاد پژوهشی
ترکیب عکسهای تاریخی، دادههای ردیابی و اطلاعات ژنومی، همراه با سرمایهگذاری در شبکههای جهانی اشتراک داده و ابزارهای خودکار، بهترین مسیر برای بازسازی دقیقتر حرکتها، برآورد فرکانس تبادل جمعیتی و ارزیابی تأثیرات تغییر اقلیم است.
منابع و مراجع: گزارش دانشگاه گریفیت، دادههای پلتفرم Happywhale و مقاله منتشرشده در Royal Society Open Science.
