یک گیاه که تصور میشد نزدیک به ۶۰ سال پیش برای همیشه ناپدید شده، در منطقهای دورافتاده در شمال استرالیا دوباره کشف شد. این اتفاق نه در یک آزمایشگاه یا سفر اکتشافی علمی، بلکه به لطف یک عکس ساده که یک باغبان در iNaturalist بارگذاری کرد، رخ داد.
آرون بین، باغبان حرفهای که مشغول حلقهگذاری پرندگان در یک ملک بزرگ در کوئینزلند بود، به یک بوته عجیب برخورد. او چند عکس گرفت و بعد از دسترسی به اینترنت، آنها را در پلتفرم علوم شهروندی iNaturalist به اشتراک گذاشت. همین اقدام ساده، زنجیرهای از رویدادها را به راه انداخت که به بازگشتی شگفتانگیز در دنیای گیاهشناسی ختم شد.
در میان میلیونها مشاهدهای که کاربران در این پلتفرم ثبت میکنند، عکسهای آرون بین توجه آنتونی بین، گیاهشناس ارشد هرباریوم کوئینزلند را جلب کرد. او بلافاصله گونه را به عنوان Ptilotus senarius شناسایی کرد؛ بوتهای ظریف با گلهای صورتی-ارغوانی که از سال ۱۹۶۷ هیچ نمونه تأییدشدهای از آن در طبیعت گزارش نشده بود و دانشمندان آن را منقرضشده میدانستند.
نکته جالب این است که خود آنتونی بین یک دهه پیش این گونه را توصیف کرده بود. توماس مساگلیو از دانشگاه نیو ساوت ولز (UNSW) که این کشف مجدد را در مجله استرالیایی گیاهشناسی مستند کرده، میگوید: «این یک اتفاق کاملاً تصادفی بود. آرون بین یک کاربر حرفهای iNaturalist است که از چند گیاه جالب در آن ملک عکس گرفت و همه چیز در جای خود قرار گرفت.»
گیاهی که در آتشبازی طبیعت گم شد
Ptilotus senarius بوتهای کوچک با گلهای صورتی-ارغوانی است که شبیه ترقههای پرمانند کوچک به نظر میرسد. این گونه تنها در مناطق صخرهای و ناهموار نزدیک خلیج کارپنتاریا در شمال استرالیا رشد میکند. پیش از این کشف، هیچ مشاهده تأییدشدهای برای نزدیک به ۶۰ سال ثبت نشده بود و تصور میرفت که این گیاه به جمع حدود ۹۰۰ گونه گیاهی پیوسته باشد که از دهه ۱۷۵۰ میلادی از طبیعت ناپدید شدهاند.
حالا با کمک عکسهای آرون بین، تخصص آنتونی بین و همکاری مالک ملک در جمعآوری نمونه، دانشمندان موفق شدند بقای این گونه را تأیید کنند. وضعیت حفاظتی این گیاه از «منقرضشده» به «در معرض خطر بحرانی» تغییر یافته تا برنامههای حفاظتی برای نجات آن آغاز شود.
علوم شهروندی؛ انقلابی در کشف گونهها
این داستان فقط یک کشف خوششانس نیست، بلکه بخشی از یک روند رو به رشد در علم مدرن است. افراد عادی با گوشیهای هوشمند خود به سفیران تنوع زیستی تبدیل شدهاند. پلتفرمهایی مثل iNaturalist به دانشمندان کمک میکنند تا گونههایی را که تصور میشد از دست رفتهاند، دوباره پیدا کنند یا حتی موجودات کاملاً جدیدی را شناسایی کنند.
وسعت و تنوع زیستی استرالیا به حدی است که دانشمندان به تنهایی نمیتوانند همه مناطق را زیر پوشش قرار دهند. حدود یک سوم این قاره زمینهای خصوصی است که دسترسی به آنها برای محققان دشوار است. مساگلیو توضیح میدهد: «اگر شما مالک یک ملک هستید یا اجازه حضور در آن را دارید، ناگهان دنیای جدیدی از اکتشافات باز میشود.»
پروژههایی مانند «کتابخانههای زمین» در نیو ساوت ولز که توسط صندوق حفاظت از تنوع زیستی دولت ایالتی اداره میشود، به مالکان زمین آموزش و تجهیزات میدهد تا گونههای جانوری و گیاهی ملک خود را مستند کرده و در پلتفرمهای علوم شهروندی بارگذاری کنند. این مشارکت نهتنها دسترسی علمی به مناطق دورافتاده را افزایش میدهد، بلکه علاقه عمومی به حفاظت از محیط زیست را هم تقویت میکند.
مساگلیو تأکید میکند: «درگیر کردن مالکان زمین با علم و دنیای طبیعی، احتمال این را که به حفاظت از تنوع زیستی متعهد شوند، بسیار افزایش میدهد.»
این کشف مجدد یادآور این نکته است که گاهی یک عکس ساده میتواند مسیر تاریخ را تغییر دهد. شاید در گوشهای از جهان، گیاه دیگری منتظر است تا توسط یک طبیعتگرد با یک گوشی هوشمند دوباره به دنیا معرفی شود.
